Uticaj lokalizacije primarnog malignog tumora na učestalost ispoljavanja i karakteristike metastatskih tumora jajnika - PDF

Description
Volumen 64, Broj 10 VOJNOSANITETSKI PREGLED Strana 691 ORIGINALNI Č L A N A K UDC: Uticaj lokalizacije primarnog malignog tumora na učestalost ispoljavanja i karakteristike metastatskih

Please download to get full document.

View again

of 6
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Information
Category:

Philosophy

Publish on:

Views: 61 | Pages: 6

Extension: PDF | Download: 0

Share
Transcript
Volumen 64, Broj 10 VOJNOSANITETSKI PREGLED Strana 691 ORIGINALNI Č L A N A K UDC: Uticaj lokalizacije primarnog malignog tumora na učestalost ispoljavanja i karakteristike metastatskih tumora jajnika Influence of the primary malignant tumor site on the incidence and features of metastatic ovarian tumors Zorica Stanojević*, Biljana Đorđević, Danijela Živanović Klinički centar Niš, *Klinika za onkologiju, Niš; Medicinski fakultet, Institut za patologiju, Niš Apstrakt Uvod/Cilj. Jajnik je organ genitalnog sistema žene koji metastaze najčešće zahvataju. Cilj rada bio je da se ispita učestalost i utvrde karakteristike metastatskih tumora jajnika (MTJ) u odnosu na lokalizaciju primarnog malignog tumora. Metode. Studijom je bilo obuhvaćeno 488 bolesnica sa malignim tumorom jajnika koje su lečene u Klinici za onkologiju KC Niš u periodu godine. Kod 41 bolesnice ustanovljeni su MTJ. U odnosu na lokalizaciju primarnog malignog tumora, bolesnice sa MTJ bile su podeljene u dve grupe: grupa A primarni maligni tumor lokalizovan na genitalnim organima (n = 30) i grupa B primarni maligni tumor nije lokalizovan na genitalnim organima (n = 11). Rezultati. Kod 41 bolesnice (8,40%) verifikovani su MTJ. Sekundarni tumori jajnika bili su posledica diseminacije karcinoma endometrijuma kod 73,17%, karcinoma dojke kod 19,51%, karcinoma želuca kod 4,88% i karcinoma kolona kod 2,44% bolesnica. Nisu nađene statistički značajne razlike u starosti, indeksu telesne mase, broju trudnoća i menopauznom statusu između bolesnica grupe A i grupe B. Nasuprot bolesnicama u grupi A, MTJ kod bolesnica u grupi B bili su značajno češće asimptomatski (p 0,001), bilateralni (p 0,05), praćeni većim dijametrom jajnika (p 0,05), ascitesom (p 0,001) i pojavom metastatskih depozita u trbušnoj duplji (p 0,01). Zaključak. Metastatski tumori činili su 8,40% ovarijumskih neoplazmi. Od ovih tumora, oni čiji primarni tumor nije bio lokalizovan na genitalnim organima, bili su češće asimptomatski, bilateralni i udruženi sa većim dijametrom jajnika, ascitesom, kao i pojavom metastatskih depozita u trbušnoj duplji. Ključne reči: jajnik, neoplazme; neoplazme, metastaze; dijagnoza, diferencijalna. Abstract Background/Aim. Ovary is the organ of the female reproductive system most commonly affected by metastases. The aim of the study was to determine the frequency and features of metastatic ovarian tumors (MOT) depending on the site of the primary malignant tumor. Methods. The study group consisted of 488 patients with histopathologically confirmed ovarian cancers treated at the Clinic of Oncology, Clinical Center Niš, in the period from 1 January 1998 to 31 December MOT were found in 41 patients. Regarding the site of the primary malignant tumor, those with secondary ovarian tumor were divided into two groups: group A - primary malignant tumor involving the genital organs (n = 30) and group B - primary malignant tumor of extragenital origin (n = 11). Results. MOT were confirmed in 8.40% (41/488) of the patients. Secondary ovarian malignancies were the consequence of endometrial carcinoma spreading in 73.17%, breast carcinoma in 19.51%, stomach carcinoma in 4.88% and colon carcinoma in 2.44% of the cases. No significant differences were found between the group A and group B by the factors of age, body mass index, parity and menopausal status. Contrary to the group A, metastatic tumors in the group B patients were more commonly asymptomatic (p 0.001), bilateral (p 0.05), with larger ovarian diameter (p 0.05), associated with ascites (p 0.001) and abdominal metastases (p 0.01), all of statistical significance. Conclusions. Metastatic tumors made up 8.40% of ovarian neoplasmas. With non-genital primary tumors, secondary ovarian deposits were frequently asymptomatic, bilateral, associated with larger ovarian diameter, ascites and abdominal metastatic deposits, compared to malignant tumors of genital origin. Key words: ovarian neoplasms; neoplasm metastasis; diagnosis, differential. Correspondence to: Zorica Stanojević, Klinički centar Niš, Klinika za onkologiju, Bulevar Zorana Đinđića 48, Niš, Srbija. Tel.: Strana 692 VOJNOSANITETSKI PREGLED Volumen 64, Broj 10 Uvod Jajnik je organ genitalnog sistema žene koji metastaze najčešće zahvataju. Metastatski tumori jajnika (MTJ) čine približno 5 10% svih adneksalnih masa otkrivenih prilikom fizikalnog pregleda, mada se stopa incidencije sekundarnih tumora ovog organa kreće i do 40%, u zavisnosti od područja u kome je studija izvedena 1. Maligni tumori koji često metastaziraju u jajnik su karcinomi endometrijuma, dojke, kolona i želuca, kao i limfomi i leukemije 1 6. Poslednjih godina posebna pažnja posvećuje se mucinoznim tumorima apendiksa, pankreasa i bilijarnog trakta koji se često šire u ovarijume simulirajući mucinozni granični tumor ili mucinozni karcinom jajnika 7. Pored navedenih, opisane su i retke ovarijumske metastaze drugih malignih epitelnih tumora (kao što su karcinomi bubrega, mokraćne bešike, pluća, jetre i štitaste žlezde) 8 15, ali i sarkoma i blastoma Postoje razlike u načinu metastaziranja primarnih malignih tumora u ovarijume. Direktno širenje tumora sa susednih organa prisutno je kod karcinoma jajovoda, endometrijuma i kolorektuma, transtubarno širenje kod karcinoma endometrijuma, a transperitoneumsko širenje kod malignih tumora abdomenskih organa, u prvom redu apendiksa, želuca, pankreasa i bilijarnog sistema 1, 5, 6. Moguća je i hematogena i limfogena diseminacija i, konačno, jatrogeno širenje prilikom laparoskopije ili laparotomije 1, 5, 6. Ovarijumske metastaze mogu se otkriti prilikom kontrolnih pregleda koji se sprovode u okviru tercijarne prevencije kod bolesnica prethodno lečenih zbog karcinoma dojke, želuca i kolorektuma, ali i tokom eksplorativne laparotomije koja se sprovodi zbog prisutne adneksne mase. Samo 1,5% karcinoma dojke biva otkriveno posle dijagnostikovanja njegovih metastaza u jajniku 20, dok se kod bolesnica sa karcinomom u gastrointestinalnom traktu metastaze u jajniku otkrivaju uglavnom tokom hirurške terapije primarnog tumora 21. Dijagnostikovanje primarnog tumora digestivnog trakta prethodi dijagnostikovanju metastaza tog tumora u jajniku kod 35% bolesnika sa Krukenbergovim tumorom 22. Inače, simptomatologija MTJ nije specifična. Najčešći simptomi su uvećanje trbuha, osećaj težine i napetosti usled prisustva ascitesa, smanjenje telesne mase, dizurične tegobe, opstipacija i vaginalno krvarenje. Veoma često, MTJ su bilateralni i manifestuju se kao multipli superficijalni ili parenhimatozni, uglavnom solidni čvorovi različite veličine 1, 5, 6. Sami jajnici mogu biti neznatno uvećani, ali i dijametra većeg od 10 cm 1, 5. Prisustvo implantata na površini jajnika, multinodularnost i intravaskularni tumorski embolusi korisni su pri postavljanju dijagnoze MTJ nastalih širenjem primarnog tumora preko abdominalne duplje ili lumena jajovoda 6. Patohistološki izgled većine sekundarnih tumora jajnika sličan je onom koji se sreće kod primarnih malignih ovarijumskih tumora 1, 5. Diferencijalna dijagnoza primarnih i sekundarnih malignih tumora jajnika na osnovu samo kliničkih i patohistoloških karakteristika tumora zbog toga je teška. Imunohistohemija ima značajnu ulogu u diferencijalnoj dijagnozi primarnih i sekundarnih malignih tumora ovarijuma, a time i značaj u primeni adekvatne terapije i proceni prognoze 1, 5. Prisustvo metastaza u jajnicima znak je loše prognoze primarnih genitalnih i ekstragenitalnih malignih tumora. Generalno, prognoza bolesnica sa ovarijumskim metastazama primarnih malignih genitalnih tumora nešto je bolja u odnosu na prognozu bolesnica sa ekstragenitalnim metastatskim tumorima, pošto se dijagnoza postavlja neposredno posle dijagnostikovanja primarnog genitalnog tumora, a nakon hirurške intervencije patohistološki se najčešće verifikuju mikrometastaze u jednom ili oba jajnika. Cilj rada bio je da se ispita učestalost i utvrde karakteristike MTJ u odnosu na lokalizaciju primarnog malignog tumora. Metode Studijom je bilo obuhvaćeno 488 bolesnica sa patohistološki verifikovanim malignim tumorom jajnika, lečenih u periodu od do godine u Klinici za onkologiju KC Niš. Sve bolesnice su prethodno operisane, bilo radikalno, po protokolu za operativno lečenje karcinoma jajnika ili, u slučaju bulky tumora, primenom reduktivne hirurgije. Kod 81 bolesnice (16,60%) urađena je samo dijagnostička i staging hirurgija. Od ukupno 488 bolesnica sa malignim tumorom jajnika, MTJ imala je 41 bolesnica. U odnosu na lokalizaciju primarnog malignog tumora, bolesnice sa MTJ bile su podeljene u dve grupe: grupa A bolesnice kod kojih je primarni maligni tumor bio lokalizovan na genitalnim organima (n = 30) i grupa B bolesnice kod kojih primarni maligni tumor nije bio lokalizovan na genitalnim organima (n = 11). Patohistološka analiza tumora jajnika urađena je u Institutu za patologiju Medicinskog fakulteta u Nišu. Korišćeni su biopsijski uzorci ili uzorci operativno odstranjenih organa koji su fiksirani u 10% neutralnom formalinu, obrađeni u aparatu za automatsku obradu tkiva i uklopljeni u parafin. Preparati debljine 5 μm bojeni su metodom hematoksilineozin (HE). U cilju određivanja porekla metastatskog tumora, pored patohistološkog i kliničkog pregleda, korišćene su i radiološke, endoskopske i radioizotopske tehnike, po potrebi kompjuterizovana tomografija (KT) i nuklearna magnetna rezonancija (NMR), kao i anamnestički podatak o prethodno lečenom ili postojećem malignom tumoru u nekom drugom organu. Pri utvrđivanju ovarijumskih metastaza karcinoma endometrijuma od presudnog značaja bila je, pored patohistološke forme tumora, i veličina tumora u oba organa, kao i intraoperativni nalaz na osnovu koga su patolog i operator zajedno donosili odluku o poreklu sekundarnog tumora. Statistička obrada podataka vršena je u programima Excel 2000 i SPSS Dobijeni rezultati predstavljeni su kao aritmetička sredina (ґ), standardna devijacija (SD) i indeks strukture (%). Procena značajnosti utvrđenih razlika za kontinuirana obeležja vršena je Studentovim t testom i Mann-Whithney U testom, a za atributivna obeležja Fišerovim testom egzaktne verovatnoće. Razlike su smatrane značajnim za vrednost p 0,05. Volumen 64, Broj 10 VOJNOSANITETSKI PREGLED Strana 693 Rezultati Distribucija malignih tumora jajnika prikazana je u tabeli 1. Od ukupno 488 bolesnica sa malignim tumorom jajnika, maligne epitelne tumore imalo je 398 bolesnica (81,56%), tumore porekla polnih traka i strome 29 bolesnica (5,94%), tumore porekla germinativnih ćelija 14 bolesnica (2,87%) i mezenhimne tumore koji nisu specifični za ovarijum 6 bolesnica (1,23%). Metastatski tumori jajnika verifikovani su kod 41 bolesnice (8,40%). Tabela 1 Distribucija malignih tumora jajnika Tumor Broj bolesnica % Maligni epitelni tumori ,56 Maligni tumori porekla polnih 5,94 29 traka i strome Maligni tumori porekla 14 2,87 germinativnih ćelija Maligni mezenhimni tumori 6 1,23 koji nisu specifični za jajnik Metastatski tumori 41 8,40 Ukupno ,00 U odnosu na lokalizaciju primarnog malignog tumora, utvrđeno je da su MTJ bili posledica diseminacije karcinoma endometrijuma kod 73,17% bolesnica, karcinoma dojke kod 19,51%, karcinoma želuca kod 4,88% i karcinoma kolona kod 2,44% bolesnica (tabela 2). Sekundarni tumori jajnika nastali usled metastaziranja primarnih malignih tumora lokalizovanih na genitalnim organima zabeleženi su kod 73,17% bolesnica (grupa A), a metastaziranja primarnih malignih tumora koji nisu lokalizovani na genitalnim organima kod 26,83% bolesnica (grupa B). U tabeli 3 prikazane su karakteristike bolesnica sa MTJ grupe A i grupe B. Nisu nađene statistički značajne razlike u starosti, indeksu telesne mase, broju trudnoća i menopauznom statusu kod bolesnica sa metastatskim tumorom jajnika grupe A i grupe B (p 0,05). U odnosu na bolesnice grupe A, statistički značajno manji broj bolesnica grupe B imalo je simptome MTJ (100% prema 54,56%; p 0,001). Kod svih bolesnica grupe A karcinom endometrijuma je patohistološki verifikovan na kiretmanu pre otkrivanja metastatskih depozita u jajniku. U grupi B kod devet bolesnica (81,82%) (osam sa karcinomom dojke i jedna sa karcinomom kolona) primarni karcinom je verifikovan pre otkrivanja sekundarnih depozita u jajniku, dok su kod dve bolesnice (18,18%) sa karcinomom želuca prvo verifikovani metastatski depoziti u jajniku, a potom i karcinom želuca. U odnosu na to da li je primarni maligni tumor bio poznat u momentu postavljanja patohistološke dijagnoze metastatskog tumora jajnika, ne postoji značajna statistička razlika između bolesnica grupe A i bolesnica grupe B (100% prema 81,82%; p 0,05). Tabela 2 Distribucija metastatskih tumora jajnika u odnosu na lokalizaciju primarnog malignog tumora Primarni maligni tumor Broj bolesnica sa MTJ % Karcinom endometrijuma 30 73,17 Karcinom dojke 8 19,51 Karcinom želuca 2 4,88 Karcinom kolona 1 2,44 Ukupno ,00 MTJ metastatski tumori jajnika U tabeli 4 prikazane su karakteristike metastatskih tumora jajnika bolesnica grupe A i bolesnica grupe B. U odnosu na grupu A, prosečan dijametar jajnika sa metastatskim depozitima je statistički značajno veći u B grupi bolesnica (71,39±31,23 mm prema 95,61±40,12 mm; p 0,05). Bilateralni metastatski tumori jajnika registrovani su kod 23,33% bolesnica grupe A i kod 63,64% bolesnica grupe B. Ove razlike su statistički signifikantne (p 0,05). Sekundarni tumori jajnika bili su praćeni ascitesom kod 63,64% bolesnica grupe B i kod samo 6,66% bolesnica grupe A, što je statistički značajna razlika (p 0,001). Metastatski depoziti u trbušnoj duplji su značajno češći u B grupi (45,45%) u poređenju sa A grupom (6,66%) bolesnica (p 0,01). Karakteristike bolesnica sa metastatskim tumorom jajnika u odnosu na lokalizaciju primarnog malignog tumora Karakteristika Grupa A Grupa B (n = 30) (n = 11) Starost (godine) 59,00±9,00 59,64±9,32 n.s. Indeks telesne mase (mg/m 2 ) 27,1±4,6 24,2±4,8 n.s. Broj trudnoća 1,43±1,00 1,53±1,04 n.s. Menopauzalni status (%) premenopauzne 33,33 27,27 postmenopauzne 66,67 72,73 Simptomatologija (%) simtomatski 100,00 54,56 asimptomatski 0,00 45,45 Primarni tumor (%) poznat 100,00 81,82 nije poznat 0,00 18,18 Tabela 3 Značajnost p n.s. p 0,001 n.s. Strana 694 VOJNOSANITETSKI PREGLED Volumen 64, Broj 10 Tabela 4 Karakteristike metastatskih tumora jajnika u odnosu na lokalizaciju primarnog malignog tumora Karakteristika Grupa A Grupa B Značajnost (n = 30) (n = 11) p Dijametar tumora (mm) 71,39±31,23 95,61±40,12 p 0,05 Bilateralnost (%) bilateralni 23,33 63,64 unilateralni 76,67 36,36 p 0,05 Ascites (%) da 6,66 63,64, ne 93,34 36,36 p 0,001 Metastaze u trbušnoj duplji (%) da 6,66 45,45 ne 93,34 54,55 p 0,01 Diskusija Značajnu grupu ovarijumskih neoplazmi čine MTJ i to ne samo zbog njihove učestalosti (5 10%), već i zbog dijagnostičkih problema koji nastaju kada u jajnik metastaziraju tumori koji su patohistološki slični primarnim tumorima ovog organa 1, 5. Postoje brojni razlozi zbog kojih je teško utvrditi realnu učestalost MTJ. Jedan od razloga je i taj što je u nekim studijama učestalost MTJ utvrđena na osnovu autopsije, a u drugim na osnovu intraoperativnog i biopsijskog nalaza 23. Postoje i geografske razlike u učestalosti sekundarnih tumora jajnika, koje se mogu objasniti različitom prevalencijom pojedinih primarnih malignih tumora. U Japanu je metastatski karcinom jajnika zabeležen kod čak 40% svih ovarijumskih neoplazmi što se može objasniti činjenicom da karcinom želuca, koji inače često metastazira u jajnik, ima najveću prevalenciju u ovoj zemlji 1, 24. S druge strane, pri eksploraciji koja se sprovodi u okviru hirurške intervencije kod kolorektalnog karcinoma, ali i drugih malignih tumora lokalizovanih u abdomenu, makroskopski neizmenjen jajnik može da sadrži mikrometastaze koje se i ne verifikuju, ukoliko se ne uradi adneksektomija. I konačno, moguće je da se metastatski depoziti u jajniku proglase primarnim malignim tumorom ovog organa 1, 5, 25. U ispitivanoj seriji sekundarni tumori jajnika verifikovani su kod 8,40% bolesnica, što je u saglasnosti sa podacima iz literature prema kojima metastatski tumori jajnika čine 5 10% svih ovarijumskih neoplazmi 1, 22. U jajnik najčešće metastaziraju karcinomi endometrijuma, dojke i gastrointestinalnog trakta, ali i limfomi i leukemije 1 6, 26, 27. Karcinom endometrijuma je maligni tumor genitalnih organa žene koji najčešće metastazira u jajnik, dok su ovarijumske metastaze karcinoma jajovoda, grlića materice, vagine i vulve izuzetno retke 1, 2, 5, 28. U ispitivanoj seriji 73,17% sekundarnih tumora jajnika potiče od karcinoma endometrijuma (grupa A) i nije zabeležen nijedan slučaj ovarijumskih metastaza malignih tumora drugih genitalnih organa, za razliku od nalaza Yada-Hashimotoa i sar. 27 i Shimada i sar. 28. Kod karcinoma ekstragenitalne lokalizacije sa ovarijumskim metastazama (grupa B) većina bolesnica (19,51%) imala je karcinom dojke, 4,88% bolesnica karcinom želuca, dok je kod 2,44% bolesnica evidentiran metastatski karcinom kolona, što je u skladu sa podacima iz literature 2. Ulbright i sar. 22 i Moore i sar. 26 utvrdili su da 8%, odnosno 6,8% MTJ potiče od karcinoma želuca. Rezultati Teylora i sar. 29 ukazuju da je karcinom kolona najčešća primarna gastrointestinalna neoplazma sa metastazama u jajniku (49%), a da se na drugom mestu nalazi karcinom jednjaka (37%). Prilikom autopsije žena umrlih zbog malignih tumora u Japanu utvrđeno je da su MTJ kod 30% bolesnika poticali od karcinoma želuca, u 21,6% od karcinom dojke i kod 6,7% od karcinoma kolona 30. Jedno od objašnjenja za postojeću diskrepancu u nalazima leži u već pomenutoj činjenici da je incidencija karcinoma želuca najveća baš u Japanu. U ovoj studiji nisu nađene statistički značajne razlike u starosti, indeksu telesne mase, broju trudnoća i menopauznom statusu kod bolesnica sa MTJ grupe A i grupe B. U odnosu na bolesnice grupe A, statistički značajno manji broj bolesnica grupe B imalo je simptome MTJ. Vaginalno krvarenje registrovano je kod svih bolesnica sa metastazama karcinoma endometrijuma u jajniku (grupa A). Među MTJ koji potiču od malignih tumora koji nisu lokalizovani na genitalnim organima 10 50% je asimptomaskih 20, 31. Ovarijumske metastaze karcinoma endometrijuma i karcinoma gastrointestinalnog trakta uglavnom se verifikuju posle dijagnostikovanja primarnog malignog tumora. Kod 35% bolesnica sa Krukenbergovim tumorom dijagnostikovanje primarnog tumora digestivnog trakta prethodi dijagnostikovanju metastaza tog tumora u jajniku 22. Samo kod 1,5% bolesnica sa karcinomom dojke biva otkriven posle dijagnostikovanja njegovih metastaza u jajniku 20. U našoj studiji svi karcinomi endometrijuma, dojke i kolona dijagnostikovani su pre utvrđivanja sekundarnih depoizita u jajnicima, dok je u oba slučaja sa karcinomom želuca dijagnoza primarnog tumora postavljena posle verifikacije sekundarnih depozita u jajnicima. Prema podacima, kod MTJ nastalih diseminacijom ekstragenitalnih primarnih malignih tumora prosečan dijametar jajnika je 96,7 mm 32. Slične vrednosti prosečnog dijametra jajnika sa metastatskim depozitima (95,61 mm) zabeležene su i u ovoj studiji u grupi bolesnica sa ekstragenitalnim primarnim malignim tumorom (grupa B), dok je u grupi boles- Volumen 64, Broj 10 VOJNOSANITETSKI PREGLED Strana 695 nica sa genitalnim primarnim malignim tumorom (grupa A) prosečan dijametar jajnika sa metastatskim depozitima signifikantno manji i iznosi 71,39 mm (p 0,05). U ovom istraživanju bilateralni metastatski tumori jajnika zabeleženi su kod 23,33% bolesnica grupe A i kod 63,64% bolesnica grupe B, što je statistički značajna razlika (p 0,05). Antila i sar. 32 su utvrdili da su metastatski tumori jaj
Related Search
Similar documents
View more...
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks