Sekel Dilinden Haraketle Hun Türkçesi Kelime Hazinesine Katkılar Mümkün Müdür

Description
Sekel Dilinden Haraketle Hun Türkçesi Kelime Hazinesine Katkılar Mümkün Müdür

Please download to get full document.

View again

of 8
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Information
Category:

Science & Technology

Publish on:

Views: 2 | Pages: 8

Extension: PDF | Download: 0

Share
Tags
Transcript
   1 SEKEL DĠLĠNDEN HAREKETLE   HUN TÜRKÇESĠ KELĠME HAZĠNESĠNE KATKILAR MÜMKÜN MÜDÜR?   Doç. Dr. Ġsmail DOĞAN *   Eski Ana Türkçe’den   tarihin bilinmeyen zamanlarında ayrılan Doğu ve Batı Türkçeleri olarak Türk Dilinin kronolojik tasnifini başlatırız. Doğu Türkçesinde pek sıkıntımız yoktur. Çünkü 7. yüzyıldan itibaren takip edebileceğimiz yazılı kaynaklarımız elimizde mevcuttur. Ancak iş Batı Türkçesine diğer bir deyişle Batı Huncasına geldiğimizde sıkıntılarımız  başlar. Çünkü elimizde doğrudan o dönemden kalma yazılı metinlerimiz yoktur. Yunan yazarların Priscus 472 ve Latin yazarların Jordanes, Cassio - dorus, çalışmalarına onların verd iği bilgi kırıntılarına dayanarak Joseph Deguignes, Jurıj Huca -Venelin ve Dmitrij İvanoviç Ilovajskij gibi birkaç kişinin yorumlayarak bizlere sunduğu kelimelerden söz ederiz. Bu kelimelerin çoğunluğunu da unvan ve şahıs adları oluşturur. Dolayısı ile bu   dönemle ilgili belge ve bilgilerin azlığı bilgi ve yorum sıkıntısı da getirmektedir. Bugün Romanya’nın Transilvanya bölgesinde yaşayan yaklaşık 800. 000 nüfusa sahip hatta özerklik isteyen Sekel adında bir halk vardır. Bunlar kendilerinin Atillanın torunları olduklarını ve Hun bakiyesi olarak bugün yaşadıklarını söylemektedirler. Nitekim Sekeller üzerine yapılan çalışmaların birçoğu da bu bilgiyi desteklemektedir.   Biz tebliğimizde artık klasik Macarca olarak da adlandırılan Sekel dilinin kelime hazinesi nden Hun Dilinin kelime dağarcığına katkılarda bulanabilir miyiz sorusunu tartışacağız.   Saygılarımla.   Anahtar Kelimeler  : Hun, Sekel, Transilvanya, Türkçe, Macarca *   Ordu Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Türk Dişli ve Edebiyatı Bölümü Öğretim Üyesi Ordu / TÜRKİYE     2 MOVING IN THE TURKISH SEGUELAEHUN VOCABULARY CONTRIBUTIONS POSSİBLE ? Assoc. Dr. Ismail Dogan Old Main in Turkish history, Turkish, Turkish Language in an unknown time, chronological sorting of separated East and West initiated. There is little trouble in East Turki. Because 7 century, following on from the written sources we have available we can. However, when we work the Western Turkish, Hun Turkish difficulties in other words, the West begins. Because we do not our texts written directly to that period. 472 Priscus and Jordanes Latin writers writers, Cassio-Dorus, their work on the basis of the information kırıntılarına Deguignes Joseph, Jurij Huca -Venelin and Dmitrij Ivanovic Ilovajskij offered to us by interpreting the words that few people would like. Generates the majority of words in the title and the names of these individuals. Therefore, the scarcity of documents and information relating to this period also introduces a shortage of information and interpretation. Today, approximately 800 living in Transylvania, Romania Autonomy, even with a  population of 000 people who are called Sequelae. They are the descendants of Atilla the Hun  balance today as they say they live. Indeed, many of the studies on the sequelae of this information desteklemektedir. We Sequelae of the paper is now known as the classical language of Hungarian language vocabulary word Hun treasury contributions to the question Can we discuss can be found. Best regards. Keywords: Hun, Sequelae, Transylvania, Turkish, Hungarian   3 Hunlar hakkındaki bilgilere baktığımız   karşımıza genel olarak ‘  M.S. 370‟de göçebe ol  arak adlandırılan Hunlar Batı Avrupa‟yı istila ettiler. Doğudan gelen ve Hermanaric‟in Ostrogot krallığına boyun eğdiren Hunlar, bir göç krallığı kurdu ve kısa bir süre içinde  Roma‟nın Tuna alanlarına yayıldılar. Hun krallığı Attila‟nın (444–445) liderliği nde zirveye ulaştı. Fakat 451‟de, Attila “Catalaunian alanları”nda, Gaul‟da Romalılar ve Vizigotların birleşik güçleri tarafından yenilgiye uğradı. İki yıl sonra onun ani ölümünü oğulları arasında bir iç savaş takip etti, insanlar imparatorluğa boyun eğdi –    çoğunlukla Germanic Gepidae, Ostrogotlar ve Heruliler başarılı bir şekilde günümüze ulaştırdığı üzere, 455 yılında hala belirlenemeyen (tanımlanamayan) Pannonian ırmağı üzerinde Nadao‟da Hun  İmparatorluğu‟nun birliğini ve büyüklüğünü sonlandıran büyük bir savaş yapıldı‟   bilgileri verilir  1 . Yine devamla Jordanes kaynak gösterilerek, ‘  Hun grupları Ukrayna‟daki Vär (Dinyeper) nehri üzerindeki kendi iç (öz) bölgelerine dönmüşlerdir. Orada küçük çaplarda tekrar organize oldular ve Danubian Scythia Minor (bugünkü Tuna) üzerinde kontrol kurdular. Ne yazık ki, o zaman periyodundaki Hun gelişmeleri hakkındaki kaynaklar pek  yeterli değildir. Ama Hunlar en azından 6. yüzyılın ortalarına kadar gelişmelerini  sürdürmüşlerdir‟  bilgileri okuyucuya sunulur  2 . Prit sak, Bizans kaynaklarına dayanarak Hun dönemi şahıs isimlerini ‘  Adames,  Atakam, Attila, Balamir (Balaber, Balamur), Bleda(Vladis), Dengizik ( Dintzic ), Donatos,  Edek, Ellac, Elmingerios ( Elminzour), Emnetzur, Eskam, Ernak (Hernac), Giesmou, Huldin,  İsla n, Karaton, Koursich, Krekan, Mamas, Moncuk, Oktar, Orosius, Ouldin (Ouldis), Roa,  Ruga (Rugila), Skottas, Sozomen, Uldin, Vasic, Verichos, Zerkon, Zosimus ’ verir ve bunların  birçoğunun etimol o  ji denemesini yaparak Hunların menşeinin Türk kaynaklı olduğu nu söyler  3 . Fuat Bozkurt, benzeri kaynaklara dayanarak „   Akatziri, atakam, attila, dengizih, ernakh, ilek, kara-ton,    Kimos, ki-ts'u ‟    kelimelerini Hun kaynaklı olarak gösterir  4 .  Talat Tekin ise daha çok Doğu Hunlarına ait Çin kayıtlarında geçen bazı kelime ve cümlelerin etimoloji denemelerini yaparak Türkçe ile eşleştirmeye çalışır  5 . Yine ü lkemizde Bahaddin Ögel’in Çin 1  Pritsak Omeljan, The Hunnic Language of the Attila Clan, Harvard Ukrainian Studuies, Volume VI Number 4 December 1982 , Ukrainian Research Institute, Harvard University, Cambridge, Massachusetts, 1982, s. 428 2  Pritsak Omeljan, a.g.e ., s.429 3  Pritsak Omeljan, a.g.e ., s.429-483 4  Bozkurt, Fuat, Türkler'in Dili , Kapı Yayınları, İstanbul, 2005 , S.27-30 5  Tekin Talat, Hunların Dili , Doruk Yayınları, Ankara, 1993   4 kaynaklarına dayanarak ve Asya Hunlarını esas alan Büyük Hun İmparatorluğu Tarihi 6   adlı eserinde Hunlarla ilgili bilgiler vermiş ancak dilleri hakkında bilgi ve örnek vermemiştir.   Şerif Baştav’ın Macarca’dan çevirdiği Gyula Nemeth’in Atilla ve Hunları 7   adlı eserde de maalesef Hun Diline ait örnekler görülmez. Bütün bunlara rağmen bazı ölü dillerin kalıntılarından hareketle başka dillerdeki kelimelerini de dikkate alıp bu ölü dillerin bilgi verecek kadar kelime hazinesini (tamamını olmasa bile) tespit etmenin bazı gramer kurallarını ortaya koymanın mümkün olduğu  bilinmektedir. Uzun ası rlar büyük bir konfederasyon olarak yaşayan   Hun İmparatorluğu , içerisinde çeşitli halkları da barındırmaktaydı. Bugün ortada olmayan Hun Devleti içerisinde yer alan Got, Sas, Romen, Latin, Slav kavimlerinde Hun tesirinin bulunduğu da bilinmektedir. Bu tesi r dil açısından da mutlaka olmuştur. Eğer bugün bu dillerin kelime hazinesindeki Hun mahreçli kelimeleri tespit edebilirsek Hun Dilinin de kelime hazinesine ve bazı gramer kurallarına ulaşmamız mümkündür.   Bugün Moldova sınırları içerisinde yaşayan ve Bulgar olarak bilinen halk ile uzun asırlar Dinyeper ve havzasını yurt tutan Hunların bugün yaşayan Ukrayna halklarının dillerinde  de Karpat havzası halklarından Romen ve Macar dillerinde de Hun dilinden ödünçlemeleri görmek/bulmak mümkündür. Bu düşünceden har  eketle Hun bakiyesi olarak bilinen hatta kendilerince bizzat Atilla’nın torunu Çobo’nun çocukları olduğunu iddia eden Sekeller ve onların dilleri bize bir ipucu verebilecektir diye düşündük. Bugün büyük çoğunluğu Romanya sınırları içerisinde yaşayan yaklaşık 1 milyon nüfusa sahip şuurlu bir topluluk olan Sekeller kullandıkları dilin klasik Macarca ya da eski Hunca olduğunu bugünkü Macarcanın da bu dilden geliştiği görüşündedirler.  Sánta Atilla, Székely Szótár  8   adlı yaklaşık 2000 - 2500 maddelik sözlüğü de  bu teoriden hareketle hazırlanmıştır.   Hunlardan arta kalan ya da Hun diline aittir denilen kelimelerin büyük çoğunluğu şahıs adıdır. Sekel dilindeki şahıs adları ile de bunları karşılaştırmak mümkündür.   Biz tebliğimizde Sekellerin kullandığı şahıs adları il e Sekel diline ait diye iddia edilen kelimelerin bir kısmını kullanarak Hun Diline ait olabileceğini düşündüğümüz yeni eklemeler yapılabilinir mi konusunu tartışmaya çalışacağız.   6  Ögel, Bahaddin, Büyük Hun Ġmparatorluğu Tarihi I -II. C ., Kültür Bakanlığı Yayınları 375/ 2 -3, Ankara, 1981 7    N é meth, Gyula, Attila ve Hunları , (Ç ev. Şerif Baştav ) A.Ü.D.T.C.F. Yayınları Ankara, 1982. 8  Atilla, Santa, Szekel Szotar , Havas Kiado, Bukreş, 2004     5 Önce konumuza esas olan sekeller hakkında kısaca bilgi vermek istiyoruz.Çoğu   kayıtlarda Sekel adının ilk kez 13. yy’dan itibaren ortaya çıktığı belirtilmekle birlikte 9 , ilk kez 10- 11. yy’da Macaristan’da duyulmaya başlanır  10 . Bu dönemin yazılı kaynaklarında 11  da Sekel adı geçmektedir, ancak, daha önceki kayıtlarda geçip geçmediği he nüz  bilinmemektedir. İlk kez bugünkü Çekoslovakya’nın Bohomiya bölgesinde Sekula adıyla tanınmaya başlayan bu kavmin, bu dönemlerde Vah nehri kıyılarında da yaşadığı  bilinmektedir. Sekellerle ilgili kayıtlara dönemin belgelerinde rastlanır ve bu bölgede Se kelce yer adları da görülmektedir  12 . Bugünkü Hırvatistan’ın kuzey batı bölgelerinde 10 - 11 yy’da Sekellerin yaşadığı  bilinmektedir. Bu dönemle ilgili çalışan Sekel alim Alexander Ferenczi, 1936 yılında Kuliç’te yayınladığı, Enlaka’daki    bulunan Runik yazılar konulu çalışmasında, Sekellerin kullandığı Türk yazısı ile Kiril yazısı arasında bağlantının olduğunu iddia ederken Sekellerin 8 - 9. yy’dan itibaren yaşadıklarını da ileri sürmektedir  13 . 12. yy’da ise Transilvanya’nın güney bölgelerinden itibaren Karpat dağları boyunca Sekel adına ya da Sekelce yer adlarına rastlamak mümkündür  14 . Sekeller arasında üç sandalye olarak anılan Transilvanya’nın güneyindeki Sebeş, Kozbu ve Orbu şehirlerinde Sekel izlerini rahatça görülmektedir. Bugünkü Kovasna  da diyebileceğimiz, Üç Sandalye bölgesi; Sebeş, bugünkü Sebeyalba, Orbu ile kuzeyindeki Gırbovaalba, Kezdi ise şimdiki Saskis yani Braşov ve Mureş havalisidir.   Arkeolojik kazılarda elde edilen bulgu ve yazılı kaynaklardaki bilgiler bizlere, o  bölgeden Se kellerin 12. yy’da şimdi bulundukları Transilvanya bölgesine göçtüklerini ve onların bıraktıkları bu coğrafyaya ise Sasların (Almanların) yerleştiğini göstermektedir  15 . Bugünkü Transilvanya Sekelleri, Toroska ve Aranyoş Sekelleri olarak yerleştikleri coğrafya adlarıyla anılmaktadır. Bunların 1270’de V. İştvan’ın emriyle Medyaş bölgesinden Aryuş civarına göç ettirildikleri bilinmektedir. Sekellerin göç ettikleri bu bölgeye de soradan Almanlar yerleşmişledir.   Anadolu’da ise Sekel adını Macar Kralının Yavuz Sultan Selime gönderdiği elçi ile duyarız. Aslında Macar Kralı Lázso Bilayi Barlabaş adındaki elçiyi bir heyetle birlikte Sultan 9   Orkun, Hüseyin Namık, Eski Türk Yazıtları , TDK Yay., Ankara, 1994, 659. s 10  Balász, Orbán, A Székelyföld lersá , Pesta, 1868, 34. s 11  Károly, Szbó- Ferenc, Balássy , v.d., Csíkı Székely Krónıka , Budapest, 2000 12   Ferenczı, Sándor, Az Egykorı Kászonszék Régészete á Kászonı Székelyek etelepülése és éredete , Cluj-Kolozsvár, 1938 13   Ferenczı, Geza, Székely Rovasiraos Emlekek,  ErdelyGondolat, Székelyudvarhely, 1997, 54. s 14   Ferenczı, Sándor, a.g.e ., 19-83. s 15   Bavyera ve Lüksemburg bölgesinde yaşayan Almanlara Saslar, ilk göçebe Almanlara ise Gotlar denilmektedir. Osmanlı kaynaklarında hem Saslar hem de Gotlar için Nemse denilmektedir.  
Related Search
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks