šđ

Description
gh

Please download to get full document.

View again

of 30
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Information
Category:

Documents

Publish on:

Views: 5 | Pages: 30

Extension: DOCX | Download: 0

Share
Transcript
  1.   PODELA LIRSKIH PESAMA Lirske pesme su starije.Velika rasprostranjenost lirskih, zenskih pesama znatno je otežala njihovu klasifikaciju, utoliko pre što se pojedine pesme mogu svrstati u nekoliko vrsta. Vuk ih je svrstao u 20 grupa; vrste na osnovu: 1.namene pesme    –     prema prigodi (događaju) uz koju se pevaju: svatovske,kraljičke, dodolske itd.   2.mesta izvođenja    –    mesto ili pokrajina gde se pevaju (poštrovskonaricanje nad mrtvima, pesme koje se u Budvi pevaju na Spasovdan) 3. Vreme izvodjenja Podela po Vuku sadrzi 20 vrsta:  1.    Pjesme svatovske   2.    Paštrovski pripjevi uza zdravice  3.    Peraške počaške  4.    Paštrovsko naricanje za mrtvima  5.    Pjesme svećarske  6.    Pjesme kraljičke  7.    Pjesme dodolske 8.    Pjesme od kolede 9.    Pjesme božićne  10.    Pjesme koje se pevaju uz časni post   11.    Pjesme onako pob ožne  12.    Pjesme sljepačke  13.    Pjesme osobito mitološke  14.    Pjesme koje se pevaju na prelu   15.    Pjesme žetelačke   16.    Pjesme igračke   17.    Pjesme koje su se u Budvi pjevale na Spasovdan   18.    Pjesme koje se pjevaju djeci kad se uspavljuju   19.    Ljubavne i druge različite ženske pjesme   20.    Pjesme bačvanske našega vremena   Savremena podela ( princip podele je namena)   1. Religiozne pesme  (mitoloske, hriscanske, slepacke)  2. ljubavne pesme, 3. A) običajne pesme   (pesme o babinama, tuzbalice,strizbene, počašnice ili zravice, uspavanke,svatovske  )  B) obredne pesme  (zimske  –   koledarske,bozicne,,vodicarske,jovanjske;pesme na   ranilu  prolecne  –   lazaracke,uskrsnje,djurdjevske,jeremijske,spasovske, slavske;   letnje - krsljicke,duhovske,iva njske, dodolske, krstonoske…)     4. posleničke pesme (pastirske, žetelačke pesme, pesme o vršidbi), 6. Porodicne   2.   RELIGIOZNE ( VERSKE ) PESME Religiozne (verske) dele se na: a) MITOLOSKE  b) HRISCANSKE c) SLEPACKE 1.Mitološke pesme    –   su najstarije lirske pesme. Ukazuju na najstarije slojeve tradicije I  prisustvo paganskih elemenata I tradicijskoj kulturi. Javljaju se u periodu rodovske zajednice kada je čovek sve pojave u prirodi i životu objašnjavao mitološkim predstavama.Sve ono što se zbiva oko njega, a što je bilo neshvatljivo, čovek je objašnjavao poznatim činjenicama iz svakodnevnog života dajući pojavama u prirodi ljudski oblik i uvodeći ih u svakodnevni život ljudske zajednice.    Najviše se peva o Suncu, Mesecu, vilama: pripisuju im ljudske osobine i stavljaju se u različite situacije ljudskog življenja. Mitološka pesma izražava čovekovu želju da se umili silama koje ne može da dokuči i objasni i koje su za njega svemoćna božanstva   (Sunce se devojkom ženi, Dvije su se zv'jezde zavadile, Grad gradila bj'ela vila).   2. Hrišćanske pesme    –   su pesme u kojima se opisuju dogadjaji iz kanonskih I apokrifnih tekstova. Njih su pretezno stvarali crkveni ljudi s’ namerom da potisnu narodnu lirsku poeziju.   One pevaju o Hristu, Bogorodici, svecima…   S’ obzirom na opisane dogadjaje, h riscanske pesme su mladje od mitoloskih, tako da I one asociraju na prastara verovanja. 3.Posebnu grupu čine slepačke pesme  koje izvode prosjaci  –   slepci, trazeci milostinju I zahvaljujuci se na dobijeni dar. U njihovim pesmama su prisutne aluzije na delove iz bibije I zbog toga se one ubrajaju u religiozne pesme. 3.   OBREDNE PESME    Smatraju se najstarijim usmenim tvorevinama. Vezane za nastojanje da se umilostive  prirodne sile.     One su deo obreda koji su pripadali kultovima (Sunca, zemlje, predaka), a vremenom su hristijanizovani.    Obred je uvek praćen pesmom, a često i igrom.      Obredne pesme imale su javnu funkciju, budući da su izvođene pred kolektivom i za njega.    Vezuju se za svetkovine i pojedina godišnja doba (kalendarske = koledarske). Imale sumagijsku funkciju.    Тема обредних песама јесу природне промене у току године (рађање, зрење, старење и умирање у природи). U obredne pesme spadaju :  zimske, prolecne I letnje pesme.    ZIMSKE OBREDNE PESME: koledarske,bozicne,vodicarske,jovanjske,pesme na ranilu      PROLECNE OBREDNE PESME: lazaracke,uskrsnje,djurdjevske,jeremijske,spasovske,    LETNJE OBREDNE PESME:   kraljicke ,ivanjske, dodolske, krstonoske…   1.   Dodolske pesme    –    letnje, obredne pesme namenjene dozivanju kiše pomoću imitativne i kontaktne magije. Dodolske pesme izvode dodole, a glavna medju njima je seksualno cista devojka, koja je I sama dodola. Dodole su isle za vreme susnog perioda, ali samo od Djurdjevdana do Spasovdana, cetvrtkom. Uocidana kad ce ici u “dodole” dvojke su sa groblja cupale krst sa “ neznatnog groba” I  potapale ga u reci. One, zatim, odlaze u crkvu, pometu je, pa smece odnose na reku gde se I same kupaju . Grupa devojaka obilazi selo, a pred kucom, naga dodola, uvijena u zelenilo igra sitnim koracima, nju polivaju, a zatim sledi darivanje. Stihovi se svode naverbalne opise obrednih radnji, iskazivanje prirodne pojave i željene  posledice koje iz nje proizilaze. (Opet kada igra dodola (Vuk, I, 185),  Kada idu preko sela (Vuk, I, 187)  –   izrazito narativna pesma) 2.   Kraljičke pesme    –   vezane su za proslavljanje praznika dugodnevnice;hristijanizovane su i vezane za praznik duhova. Pojava ritualno kralja(ice) u vezi je sa prastarim verovanjem da vladari upravljajumprocesima u prirodi. Zato onim stupajuci u svetu borbu sa neprijateljima,slicno bogovima u mitovima o stvaranju, ozivljavaju prirodu. Kad kralj(ica) pobedi, nastaje prolece/leto so potvrdjuje vegetatitvnu funkciju obreda,  koji se poklapa sa sejanjem, zetvom,prvim plodovima…  Kraljice idu ponekad o \djurdjevdanu, I Mladom sv. Nikoli,ali najcesce o Duhvima. Kraljice su cinili : kralj, kraljica, dvorkinja, barjaktar, sve devojke osim vodje. Kraljica je  bila pokrivena belim pesirom/velom I niko je nije smeo gledati u lice. Pokrivenost glava, kao I kod lazarica asocira inicijasticku prirodu kraljica. Ona je sedela na stolici, a obred se izvodio oko nje.Kralj igra masuci jataganom, dok ostale devojke igraju sitnim koracima I ne smeju stati kako ne bi stao rast bilja. U krajickim pesmama prisutan je I kult plodnosti. Kraljice su sacinjavale grupe dvojaka stasalih za udaju, starijih od onih koje idu u lazarice. Za svoju pesmu/igru, kraljice su dobijal darove. Verovalo se da ce na kucu koja ne daruje kraljice udariti grad. Pesme su kraće sa pripevom leljo ili lado   ; pevaju o životnoj radosti,ličnoj i porodičnoj sreći. ( Devojci  , Gospođi  ,  Djetetu   , Oj višnjo, višnjice, Momče perjaniče, Vita jelo)  3.   Koledarske pesme    –    obredne pesme u vezi sa kultom plodnosti,rađanjem Sunca i Nove godine, teranjem zime. Koledanje se održava u vreme oko zimsk  e kratkodnevnice ; koledarske ophodne povorke isle su od rano jutra, obicno o Badnjem veceru I Bozicu, mada se koledalo I u druge dane,  pre I posle Bozica, o Sv. Ignjatiji, malom Bozicu I Bogojavljanju, sto ukazuje na vezu sa solarnim kultom. Koledarske pesme pomenuti kult asociraju slikama konjanika, konja/konjske opreme, koji su obavezni rekviziti bogova koji se vezuju za sunce. Povorku koledara cinili su maskirani mladici, koji su na maske stavljali kozije, ili ovcije koze sa rogovima. Medju njima je bila I snaska u zenskim haljinama. Tu su bili I konjovodac, ponegde I meda I vuja. Koledari su nosili drvene maceve, ili stapove I klepetuse, dizuci galamu. Dolazili su da oteraju karakondzule. Koledarski obred ukazuje I na prisustvo predaka. Ophodeci selo, koledari bi zvali domacina pa bi pevali I igrali oko kuce.Oni blagosiljaju dom I daruju domacina magijskom snagom reci. Koledarski obred ima i elemenata inicijacije, odnosno u vezi je sa blagosiljanjempromena u ljudskom zivotu / uvodjenje u novi status, bioloski ili socijalni. (kod Vuka  –   pesme od koledi  Domaćinu ,Vojevao beli Vide, koledo!, Jordan teče, koledo, kroz golove, koledo). 4.   V odičarske - БОГОЈАВЉЕНСКЕ ПЕСМЕ (или водичарске) - Певале су се о Богојављењу, 19. јануара. U kuce su unoseni slama I badnjak, selom je isla povorka maskiranih mladica, vodicara. I oni su pevalipesme po sadrzini slicne koledarskim I bozicnim, asocirajuci krstenje Isusovo. U tim pesmama javljaju se I elementi vezani za kult plodnosti.
Similar documents
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks