Piotr Stępień Metody i technologie konserwacji kamienia we Włoszech - przegląd doświadczeń i tendencji. Ochrona Zabytków 41/3 (162), - PDF

Description
Piotr Stępień Metody i technologie konserwacji kamienia we Włoszech - przegląd doświadczeń i tendencji Ochrona Zabytków 41/3 (162), of the construction of mosques in Novogrodek (1855) and

Please download to get full document.

View again

of 9
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Information
Category:

Lifestyle

Publish on:

Views: 20 | Pages: 9

Extension: PDF | Download: 0

Share
Transcript
Piotr Stępień Metody i technologie konserwacji kamienia we Włoszech - przegląd doświadczeń i tendencji Ochrona Zabytków 41/3 (162), of the construction of mosques in Novogrodek (1855) and Iwie (1884) were confirmed with foundation plates. Unfortunately we do not know what the Poiish-Lithuanian mosques from before mid-18th century looked like, but it does not seem that they could have been more splendind than the known historic material. On the basis of that material we may say that those buildings were rather small and modest, incomparable to mosques in distant Muslim territories, deprived of basic components parts (such as the courtyard sahu, a swimming-pool - kauz, a fountain midha and other auxiliary rooms). A specific character of mosques in Rzeczpospolita was obtained thanks to the building material used (wood) and a technique of construction; a simple (rectangular or square) spatial arrangem ent restricted to a praying room (haram) with a separate mihrab in form of a tiny apse pointing to the congregation the direction (kibta) to Mecca; division of a praying room into the men's part (bigger) and women's part wirh separate entrances, often preced with vestibules; placing of a dais for the person reading Koran (dakka) on a gallery suspended on the wall partitioning a praying room, above a small orifice through which women watched the course of prayers; the absence of a special place for the ruler (maskuty) ; the absence of typical minarets replaced with ave-bell type towers and turrets characteristic of Orthodox church buildings (except, perhaps, for mosques in Winksznupie, and Iwie, 1884), The m ajority of the blocks of well-known mosques were patterned after various sacral and secular buildings and even dwelling houses. The form of small, simple and poor village churches had undoubtedly mosques in Vilnius, on Lukiszki (mid-19th century) and Niekraszunce (1926). More imposing but towerless was a mosque in Rejze (1886). A more interesting form had a mosque in Winksznupie ( ), while the finest example represented a mosque in Kruszyniany (2nd half of the 18 th century - 1st half of the 19th century) with a two-tower frontal elevation representing a characteristic native, although provincialized, expression of wooden sacral buildings from a cultural circle of Rzeczpospolita before its partition. Attempts were also made to give mosques a finer form by introducing elements of classicism such as columns or pillars in the front (e.g. a mosque in Studzionka, Ist half of the 19th century). A sacral genesis based on forms of Eastern, Orthodox or Uniate Churches can be found in mosques in Dowbuciszki (1757) with a characteristic Byzantine-like style and at Slonim (1888) with features of a three-ave-bell Uniate temple. The form of secular buildings resembling small town-halls have mosques in M ir (1809), Kiecko (1881) and Lachowicze ( ). Mosques in Vilnius, on Lukiszki (18th century) and in Iwie (1884) resemble a granary with two-tier arcades in the front. Finally, a mosque in Lowczyce (1820) reminds of a splendid dwelling house with a nobleman's porch in the front, while a mosque in Madziol (1923) has features of a cottage. Apart from the above mentioned temples there existed a group of mosques (Sorok-Tatary, 1815; Novogrodek, 1855; Bohoniki. 1900; Niemiez, ; Osmolowo, 1925) erected on the throw of a square or close to a square, covered with pavilion roofs, crowned with domed tu r rets, with a small mihrab separated from their block, and occasionally with a porch. Dates of their construction rainging from 1809 to 1929 as well as similar to them mosques with a 'tow n-hair' block (disregarding the turret) show this type of mosques was the most frequently used form. It corresponded to the needs of the Muslim canon and as such was both specific and traditional, going back, perhaps, to the ancient times. A chronological confrontation of well-known mosques shows that the year of ca 1800 represented a certain border-line in the mode of building mosques, which undoubtedly was associated with the impoverishment of Tartar communes. The mosques built earlier (Dowbuciszki, Kruszyniany, Vilnius) are more splendid; the ones raised later are not so spectacular or even poorer. Except for a mention of the ruins of a tem ple in Niemirov in Podolia (17th 18th cent.) brick mosques were built by bigger communes only in 1899 in Minsk; in in Kowno. In the mid-thirties it was planned to raise a brick mosque in Warsaw. The builders of Tartars mosques remain unknown. It is supposed that even a mosque in Osmolov was built by Jewish carpenters; still, this information is controversial. The historical material shows that they were not professional high -skilled workers but rather provincial carpenters from neighbouring regions. Because of that, mosques may be included into a folk trend of sacral wooden architecture in Poland and in Lithuania. The founders of mosques were both M u slim parishioners (Mir, Osmolovo) and individual rich Tartars (Kruszyniany, Novogrodek). The building of mosques was also subsidized by great land owners (Kleck, Slonim). A rich variety of forms of wooden Tartar mosques in Rzeczpospolita shows that although blocks of a number of tem ples were erected a fte r the Polish sky, still under the Polish sky there was also room for own, even if simple, custom, finding its expression in form of a different type of a mosque and an almost poor interior but built in a way specific for Poiish-Lithuanian Tartars, differing markedly from the custom and the sky of their distant kinsmen. PIOTR STĘPIEŃ METODY I TECHNOLOGIE KONSERWACJI KAMIENIA WE WŁOSZECH - PRZEGLĄD DOŚWIADCZEŃ I TENDENCJI Trzym iesięczne s tu d ia na te re n ie W ło c h s k ło n iły a u to ra do p o d ję c ia p ró b y p o d su m o w a n ia d o ś w ia d c z e ń te g o kra ju w z a kre sie k o n serw a cji kam ie n n ych o b ie k tó w zabytkow ych. D zięki tem u, że m etody i te c h n o lo g ie o m ó w io n e w a rty k u le na te re n ie W ło c h zasto sow a no w cze śnie j o kilka, a n a w e t k ilk a n a ś c ie la t niż w w ie lu innych k ra ja c h, m ożliw a je st ocena ich re z u lta tó w. Przeg lq d u w z g lę d n ia w ię c w ło skie re a liz a c je k o n s e rw a to r skie, zw łaszcza te, które a u to r m ógł o so b iście poznać. Próba o ce ny stosow anych m etod w ym a g a je d n a k u w z g lę d n ie n ia o p in ii i w yn ików b a d a ń zaw artych w lite ra tu rz e p rz e d m io tu, zaró w n o w ło s k ie j, ja k też p u b lik o w a n e j w in n ych k ra ja ch. U m o żliw ia to je d o c z e ś n ie u chw yce nie te n d e n c ji w dalszym rozw oju m etod i te c h n o lo g ii. Z d ru g ie j s tro n y ta k szeroki tem at, ja k im je s t k o n s e r w a c ja kam ienn ych o b ie k tó w zabytkow ych, w y m a g a ł p e w n ego zaw ężenia. P oniew aż p o d su m o w a n ie d o ś w ia d czeń w łoskich ma służyć przede wszystkim pracom k o n serw atorskim pro w a dzon ym na W a w e lu p rze g lą d u w zglę d n ia zwłaszcza p ra ce przy o b ie k ta c h a rc h ite k to nicznych, szczególn ie z piaskow ca i w a p ie n ia. M e to d y i te c h n o lo g ie o m a w ia n e są w p o d z ia le przyjętym w 1971 r. przez G ru p ę Roboczą IC O M -IC O M O S -IC C R O M, tzn. oczyszczanie - w z m o c n ie n ie - zab ezp iecze nie (por. G. T orraca 1). P om ijam n a to m ia s t m etody o d s a la n ia, 1 G. Torraca, Treatment of Stone ln Monuments a Review of Principles and Processes. The Conservation of Stone. Bologna które sq o m ó w io n e w lite ra tu rz e p o lskie j. W ydzie lam zaś te c h n o lo g ie u z u p e łn ie ń (kitów ). Przegląd należy poprzedzić uw ag am i być może oczyw i stym i, a le w ła ś n ie d la te g o niezbędnym i. W konserw acji k a m ie n ia nie is tn ie je m etoda czy te c h n o lo g ia u n iw e r saln a, d a ją c a zawsze w ła ściw e rezu ltaty. D la te g o też cora z w ię c e j uw ag i, czasu i ś ro d ków pośw ięca się na o p a rte na nauko w ych p o d sta w a ch ro zp o zn a n ie o b ie k tu i przyczyn je g o niszczenia, u m o ż liw ia ją c e w y b ó r n a j o d p o w ie d n ie js z e j m etody, a ściśle j zespołu m etod i te c h n o lo g ii konserw a to rskich. N a js ta ra n n ie j d o b ra n a m e to d a n ie z a p e w n ia pozytyw nego re z u lta tu, je ś li nie zos ta n ie należycie użyta, tj. z zach o w a n ie m w a ru n k ó w te c h n o lo g ic z n y c h. N ie is tn ie ją rów nie ż te c h n o lo g ie k o n serw atorskie, które je d n o ra z o w o zasto sow a ne c h ro n i łyby o b ie k t n a zaw sze, stąd p y ta n ia o o d w ra c a ln o ś ć i p o w ta rz a ln o ś ć stosow anych m etod i te c h n o lo g ii. 1. Oczyszczanie 1.1. D e lik a tn e, ręczne oczyszczanie po w ie rzchn i ka m ie nia przy użyciu w o dy i m iękkich szczotek, do sto so w a nych w ie lk o ś c ią do re lie fu, nie zawsze je s t m ożliw e lu b w y s ta rcza ją ce. S toso w anie te j m etody w yklucza s iln ie p o s u n ię ta d e s tru k c ja k a m ie n ia. Przy zw artych gru bych n a w a rs tw ie n ia c h i dużych p o w ie rz c h n ia c h (fasad y) s ta je się wręcz n iecelow a N e b u liz a c ja, tj. oczyszczanie w o dą rozp yloną na ba rdzo d ro b n e cząsteczki (spray), je s t pow szechnie stosow ana w p ra ca ch konserw atorskich w e W łoszech. S tosow ano ją z pow o dzeniem ja k o m etodę p o dstaw ow ą m.in. w p ra c a c h przy Porta d e lla C a rta p a ła c u D ożów w W e n e c ji (1979) 2, kolu m n ie T ra ja n a, kolu m n ie M a rka A u re liu s z a, łu ku K o n s ta n ty n a 3, łu k u S eptym iusza Sew e ra 4 w Rzymie (p ra ce w to ku ), Porta del Popolo w Rzym ie ( ) 5. O g ra n ic z e n ie ilo ści w o dy i je j m e c h a n icznego d z ia ła nia, a zw iększenie d z ia ła n ia rozpuszczającego i c h e m icznego, um o żliw ia u su nię cie naw a rstw ie ń typu crosta ne ra z w rażliw ych (osłabionych ), a je d no cześn ie d u żych p o w ie rzchni m arm u rów i zw artych w a p ie n i (tra w e rtyn, p ie tra d 'ls tria itp.). M ie js c a szczególnie o s ła b io n e w y m a g a ją je d n a k o s ło n ię c ia przed spływ em w o dy lu b s k ie ro w a n ia dysz nie b e z p o śre d n io na kam ień. N e b u liz a c ja w ym a ga często u z u p e łn ie n ia szczotkow a niem (je śli stan kam ienia na to pozw ala) lu b doczyszczenia pewnych m iejsc przy użyciu kom presów, m ikrop ia s k o w a n ia, urządzeń u ltra dźw iękow ych. A utorzy n ie których p u b lik a c ji (np. G. A m oroso, V. F a s s in a 6) nie zale c a ją stoso w ania n e b u liz a c ji do oczyszczania p ia skow ców, je d n a k zastrzeżenia te dotyczą s iln ie zdestru ow a- nych, pro szukujących się lu b złuszczających obiektó w, w których naw e t s ła b e d z ia ła n ie m ech an iczne w ody p ro w a d zi do ubytków substa n c ji. N e b u liz a c ję z po w o dzeniem zastosow ano na fasa d zie O rs a n m ic h e le we Flore n c ji, z ciosów pia skow ca typu p ie tra fo rte (p ra c e w to ku ) A to m iz a c ja (a to m izzazio n e ) p o le g a na stoso w a niu m ieszanki w o d n o -p o w ie trz n e j, w k tó re j w o d a w ystęp u je w jeszcze dro b n ie jszych cząsteczkach niż w p o p rz e d n io o m ó w io n e j m etodzie. O g ra n ic z a to jeszcze b a rd z ie j je j d z ia ła n ie m echaniczne, n a to m ia s t zwiększa d z ia ła n ie fizykoch em iczn e na n a w a rs tw ie n ia. M e to d ę tą zasto sow a no w o b ie k ta c h, których oczyszczanie m usiało być szczególnie d e lik a tn e ze w z g lę d u na o s ła b ie n ie k a m ie n ia lu b w a rstw y barw n e, np. kolum ny św iątyni S a tu rn a, F fa d ria n e u m w Rzymie (p ra c e w t o k u ) 8, p o r ta l Palazzo de i P rio ri w P erugii ( , część o b ie ktu). R ów nież z po w o dzen iem a to m iz a c ję za s to s o w a no d o oczyszczenia d e k o ra c ji s tiu k o w e j w d zie d z iń c u Palazzo S pa da w Rzymie ( ) K om presy (w ł. im p a c c h i, a n g. p o u ltic e s ) z g lin spec ja ln y c h (s e p io lit, a ta p u lg it) na sączo nych w o d ą sto sow a n e są d o d e lik a tn e g o oczyszczenia c e n n ych o b ie k tów, g łó w n ie rzeźb, przy stosunkow o n ie w ie lk ie j (m aks. 1mm) g ru b o ś c i n a w a rs tw ie ń typu c ro sta n e ra (z a w ie ra ją c y c h g ip s ja k o p ro d u k t korozji w ę g la n u w a p n ia ). Z a le c a n e je s t użycie w o dy d e s ty lo w a n e j. O czyszczan ie p o w ie rz c h n i tą m e to d ą trw a dość d łu g o (o k ła d p o z o sta w ia się na godz., p o w ta rz a ją c z a b ie g w razie p o trze by w ie lo k ro tn ie ), lecz je s t b e zpie czne i proste. N ie nale ży je d n a k te j m etody sto so w a ć do oczyszczania k a m ie n i bardzo p o ro w a ty c h (ze w z g lę d u na tru d n o ś c i w u s u w a n iu g lin y z po ró w ) O d m ia n ą pow yższej m etody je s t tzw. kom p res b io lo g iczn y z g lin y z w o d ą, m ocznikiem i g lic e ry n ą. K o m pres ta k i p o zosta w ia się na po w ie rzchni kom ie n ia na okres o ko ło 1 m iesiąca. K o m p re s b io lo g ic z n y zastosow ano ja k o u z u p e łn ia ją c ą m e to d ę oczyszczania w p ra cach przy P orta d e lla C a rta P ałacu D ożów w W e n e c ji (1979) z do b rym w yn ikie m (choć d z ia ła n ie te j m etody nie je s t w p e łn i w y ja ś n io ne). M e to d a ta uzyskała ba rdzo d o b rą o c e n ę s p e c ja lis tó w ze w z g lę d u na d e lik a tn o ś ć z a b ie g u 9; także przy Porta d e l P opolo w Rzymie ( ) O k ła d y z zasto sow a nie m ś ro d k ó w chem icznych. O p ró c z ro z tw o ró w w odnych d e te rg e n tó w (zaliczonych w e W łosze ch do m etod oczyszczania ch e m ic z n e g o, s to sow anych z o s tro ż n o ś c ią ) w p ra cach przy o b ie k ta c h zabytkow ych sto su je się w yłącznie roztw ory i pasty o o d czynie le kko zasadow ym (n ie p rze k ra c z a ją c y m ph = = 8). O p ró c z zestaw u o p ra c o w a n e g o przez Is titu to C e n tra le de l R estauro pod nazw ą AB57 (z a w ie ra ją cym kw aśne w ę g la n y sodu i am onu, w e rs e n ia n d w u so d o - wy) stosu je się roztw ory kw aśnego w ę g la n u a m o n u lu b w ę g la n u a m o n u, a ja k o n o śniki karb o k s y m e ty lo c e lu lo z ę, g lin y s p e c ja ln e lu b (n a jc z ę ś c ie j) p u lp ę p a p ie ro w ą (celu lozę ). O k ła d y te g o typu zasto sow a ne zosta ły ja k o p o d s ta w o w a m e to d a oczyszczenia w p ra c a c h przy fa sadzie S. P e tro n io w B olonii 11 ( , m a rm u r i w a p ie n ie ), do oczyszczania p ia s k o w c ó w ró w n ie ż w B o lo n ii (np. Palazzo G a u d e n z i, P alazzo d A c c u rs io, Pal. Ranuzzi, S. G io rg io, A rc h ig in n a s io i in ) 12, 2 V. Antonelli, II restauro della Porta della Carta in Venezia. Proceedings of the 3rd international congress. Venezia C. Conti, A. Rava, G. Torraca, S. Vedovello, II consolidamento della pietra nella dimensione del grande cantiere (...), A tti del congresso. Bressanone R. Nardi, Conservation of the Arch of Septimus Severus Work in Progress. IIC Bologna Congress A. i M. Alessandri, La restauration de la Porta del Popolo a Rome. Vth Congress. Lausanne G. Amoroso, V. Fassina, Stone Decay and Conservation, Amsterdam Capolavori e Restauri. Katalog wystawy w Palazzo Vecchio we Florencji, A. M. Alessandri, II restauro delle colonne dell'a d- rianeo, Bollettino d'a rte 1986, nr V. Antonelli, Il restauro..., op. cit. 10 A. i M. Alessandri, La restauration..., op. cit. 11 R. Rossi-Manaresi, Restauri a Bologna e Ferrara. FICG Bologna Tamże. 173 w e F lo re n cji w S. P ancrazio (tzw. try fo riu m A lb e rtie g o, pra ce w toku ) i O rs a n m ic h e le (o b ra m ie n ia o kienne, prace w toku ) 13. W W e n e cji do oczyszczenia w a p ie nia z Istrii o k ła d y w y m ie n io n e g o typu zastosow ano m.in. w Scala del Bovolo (1985). Jako m etoda u z u p e łn ia ją c a o k ła d y stosow ane są z p o w o dze nie m m.in. w p ra cach przy kolu m n ie T ra ja n a, kolum nie M arka A u re liu sza, łu ku K onstantyna, A ra Pad s A u g u s ta e w Rzymie (m arm u r, p ra ce w to ku ). M e to da ta um ożliw ia skuteczne i stosunkow o szybkie usuw a n ie na w a rstw ień z a w ie ra ją cych gips, także dość g ru bych (kilku m ilim e tro w ych ). N iebezpieczeństw o je j stosow a n ia w iąże się z w ytw orzeniem pe w n ej ilości soli rozpuszczalnych, zw łaszcza przy zasto sow a niu kw aśnego w ę g la n u sodu (w ch o d zącego w skład A B 57); po oczyszczeniu p o ro w a te g o w a p ie n ia (p ie tra di Lecce) w S. C roce w Lecce w y s tą p iły w ykry s ta liz o w a n ia soli i o d p ry ski ka m ie n ia ( ). D la te g o też, w e d łu g o p in ii ko n serw a to ró w p ro w a dzących w ym ie n io n e prace, należy e lim in o w a ć kwaśny w ę g la n sodu. M e to d a nie je s t z a le ca n a do oczyszczania kam ieni bardzo porow atych i w te dy gdy nie je s t m ożliw e w y p łu k a n ie p ro d u k tó w rea kcji i resztek nośnika Żyw ice z w y m ia n ą jo n o w ą (np. D ow ex 50W -X4) stosow ane są do oczyszczania cennych i w rażliw ych o b ie k tó w (lu b ich części) przy n a w a rs tw ie n ia c h o n ie w ie lk ie j g ru b o ści. Ż yw ica p o w in n a być d o b ra n a zależnie od rod zaju zanieczyszczeń (n a w a rstw ie ń ), m a te ria łu k a m ie n n e g o i je g o zaso lenia. Ze w zg lę d u na wysoki koszt żywicy (cho ć m ożliw ej do re g e n e ra c ji) m etoda stosow ana je st w ogra n iczonym zakresie, np. tylko do pew nych fra g m e n tó w łu ku K onstantyn a w Rzymie (p ra ce w toku). D z ia ła n ie żywicy je s t bardzo ła g o d n e. N ie stw ierdzono skutków ubocznych. M e to d a ta nie zawsze je d n a k spraw dza się i p ró b a je j zastosow a nia do oczyszczenia z na w a rstw ie ń p o lic h ro m o w a n e g o sarko fa g u etruskiego, tzw. K a p ła n a (T arkw in ia, M uzeum N a ro d o w e ), nie p o w io d ła się ze w z g lę d u na bardzo zróżn icow a n ą g ru b o ś ć n a w a rstw ie ń (w ę g la n y i krzem iany). W tym szczególnym w yp a d ku nie m ożna było k o n tro lo w a ć d z ia ła n ia żywicy Tak zw ane m ik ro p ia s k o w a n ie (wł. m ic ro s a b b ia tu ra di pre cisio ne, a n g. m icro a ir-b ra s iv e, m ic ro b la s tin g ) w yko nyw a ne je s t przyrządam i p o zw a la ją cym i na pre cyzyjne ste ro w a n ie stru m ie n ie m po w ie trza z rozpylonym proszkiem. M e to d a ta je s t szeroko stoso w an a ja k o u z u p e łn ia ją c a przy doczyszczaniu fra g m e n tó w o b ie k tó w z nierozpuszczalnych naw a rstw ie ń, m.in. w p ra cach przy większości w ym ie nionych wyżej antycznych z a b y t ków Rzymu. Przy pra w id łow ym zastosow aniu (ciśn ien ie pow ietrza, d o zow anie ilości proszku, d o b ó r proszku o tw a rd o ś c i m niejsze j niż kam ień, o d le g ło ś ć dyszy od po w ie rzchn i k a m ie n ia ) po zw a la na skuteczne oczyszczen ie nierozpuszczalnych na w a rstw ień, także z o s ła b io nych w ra żliw ych po w ie rzchn i (n a w e t freski). Uzyskany e fe k t je s t je d n a k w znacznym sto p n iu u za leżn io ny od m an ua lnych zdo lno ści i w yćw iczen ia o p e ra to ra urządze nia. N ie w ła ś c iw e użycie (choćby np. trzym anie za d łu g o dyszy nad czyszczoną p o w ie rz c h n ią ) grozi pow ażnym i, n ie o d w ra c a ln y m i uszkodzeniam i o b ie k tu Do oczyszczania kam ie n ia za pom ocą urządzeń u ltra dźw iękow ych stosuje się a p a ra ty sto m a to lo g ic z n e (np. S te lla d e n t S3). D z ia ła n ie fa li u ltra d ź w ię k o w e j w p o łą cze n iu z rozp yloną w o d ą skute cznie usuwa zw arte n a w a rs tw ie n ia (p o d w a ru n k ie m, że nie są zbyt g ru b e ) bez zarysow ań p o w ie rzchni k a m ie n ia. M e to d a ta n a d a je się do k a m ie n n ych o b ie k tó w stosunkow o d o b rze zacho w a nych. Ze w z g lę d u na p ra c o c h ło
Related Search
Similar documents
View more...
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks