رویکرد پایداری در طراحی اشیای کهن ایران - PDF

Description
5 صفحات 5-13 نشریه علمی- پژوهشی انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران شماره 5 بهار و تابستان 1392 * 1 پردیس بهمنی تاریخ دریافت: 1391/03/28 تاریخ پذیرش: 1391/10/10 چکیده: در طراحی محصوالت عوامل تاثیر گذار زیادی

Please download to get full document.

View again

of 9
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Information
Category:

Internet & Web

Publish on:

Views: 21 | Pages: 9

Extension: PDF | Download: 0

Share
Transcript
5 صفحات 5-13 نشریه علمی- پژوهشی انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران شماره 5 بهار و تابستان 1392 * 1 پردیس بهمنی تاریخ دریافت: 1391/03/28 تاریخ پذیرش: 1391/10/10 چکیده: در طراحی محصوالت عوامل تاثیر گذار زیادی وجود دارند و محصوالت مختلف مراحل طراحی خاصی را نیاز دارند که در درجه اول این مراحل نیازمند آگاهی از فرهنگ و خواسته های جامعه هدف می باشد. در این میان حجم گستردۀ محصوالت تولیدی و تنوع در بازار باعث شده است که استفاده گر در گستره بزرگی از انتخاب قرار گیرد و مسلما انتخاب او بر گرفته از تطابق باورها و هنجارهای او با محصوالت مختلف در محیط زندگی خواهد بود. اشیا و لوازمی که مردم در زندگی روزمره استفاده می نمایند اهمیت خاصی در تحقیق در زندگی و فرهنگ ایشان دارا می باشد و یکی از اصول طراحی پایدار توجه به عوامل اجتماعی و محیطی در طراحی محصوالت می باشد. در این مقاله تالش شده است ضمن معرفی سبک طراحی ظروف خانگی قرون اولیه اسالمی ایران به اصول و مبانی طراحی پایدار رعایت شده در ساختمان و شکل گیری اشیای کهن ایران پرداخته شود. به عبارت ديگر هدف اصلي در اين مقاله معرفی رویکردهای طراحی پایدار استفاده شده در ساختار طراحی این ظروف می باشد. این موضوع در دو بخش ساختار زیبایی شناسی و عناصر مفهوم دار ارایه می گردد. جهت تجزیه و تحلیل از آنالیز گشتالت در عناصر ماکرو و میکرو استفاده می شود. روش تحقیق در این مقاله به صورت تاریخی تطبیقی و تحلیل محتواست. بدین گونه که ابتدا تعريفهاي مرتبط در مورد طراحی خلق و ابداع طراحی پایدار بيان می شود سپس با معرفی ظروف خانگی قرون اولیه هجری ایران در جداولی با استفاده از آنالیز گشتالت سبک طراحی این ظروف معرفی شده و در نهایت اصول طراحی پایدار استفاده شده در طراحی ظروف بررسی می گردد. واژه های کلیدی: سبک طراحی طراحی پایدار ظروف خانگی کهن ایران قرون اولیه اسالمی. 1. کارشناس ارشد آموزشی پژوهشی طراحی صنعتی در دانشگاه علم و صنعت ایران. * اين مقاله برگرفته از مطالعات نويسنده در رساله دکتري پژوهش هنر در دانشگاه هنر با عنوان»مباني طراحي و شکل گيري اشيا در دوره اسالمي«به راهنمايي آقاي دکتر صمد سامانيان و مشاوره آقايان دکتر محمد تقي آشوري و دکتر سيدرضا مرتضايي مي باشد. 6 نشریه علمی- پژوهشی انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران. شماره 5. بهار و تابستان مقدمه و مبانی نظری طراحی اشیاء بخشی از فعالیت حرفه ای طراحان صنعتی است. به نظر رودلف بک طراحی صنعتی در مرکز فصل مشترک چهار حوزه تخصصی هنر ارتباطات صنعت و فناوری قرار گرفته است) 1970:21.)Pilditeh, دو حوزه هنرهای سنتی و طراحی صنعتی از محورهای مرتبط با این مقاله می باشند. از طرفی طراحی صنعتی توجه خاصی به ارتباطی که میان انسان و محصول شکل می گیرد دارد. از سوی دیگر صنایع دستی حامل هویت و فرهنگ خاص جامعه است. در این میان شکل محصول اولین مرحله این کنش ارتباطی می باشد. مهم ترین عامل در شناسایی هر محصول شکل آن است. معنای صریح محصول همان کاربرد عملکردی آن و هر شی که فرم آن به کاربردش اشاره کند برای بیننده با معنا خواهد بود. شناخت عناصر و ساخت پیام در زبان اشیاء موجب تاثیر آنها در ایجاد ارتباط بین فرم و عملکرد و معنی آنها می گردد )مقدم 77:1388 (. این در حالی است که از تفاوت های بارز هنر سنتی با هنر مدرن این است که هنر سنتی ذاتا کاربردی است در حالیکه در هنر مدرن میان هنر محض و هنر کاربردی هنر کاربردی را برتر می شمارند. در حالیکه در دوران پیش از مدرن هنر اساسا کاربردی بود و هنر غیر کاربردی کمتر یافت می شد)بهشتی 140:1383 (. این همان اختالف دیدگاهی است که سبب می شود قادر به درک نشانه ها و تزئینات به کار رفته در اشیاء کهن نشویم. در حالیکه هر کدام از نمادها و نقش مایه های استفاده شده در اشیاء گذشته خود کارکردی معنایی داشته است و این چیزی است که در دنیای امروز محصوالت از آن بی بهره اند و با کمتر به آن توجه شده است. توسعه فناوری قدرتی به بشر اعطا نموده که به موجب آن توانایی ایجاد تغییرات قابل مالحظه ای در محیط زیست خود را به دست آورده است. توسعه اقتصادی کشورها که با اتکا بر قدرت فناوری صورت گرفته معموال درمراحل ابتدایی خود به مالحظات و تأثیرات محیط زیست بی توجه شده و به همین علت صدمات زیست محیطی جبران ناپذیری را نظیر تغییرات آب و هوایی و به خطر افتادن سالمتی جانداران و انواع آلودگی ها را در سیاره ما به همراه داشته است. یکی از بهترین شیوه های و راهکارها در راستای کاستن از این معضالت که زندگی آینده بشر را به شدت تهدید می کند بازگشت به طبیعت و الهام از آن در برنامه ریزی زندگی انسان ها است. در این رابطه بودریار اشیای حاشیه ای را معرفی می کند. اشیائی که عملکرد آنها می تواند گواهی بر چیزی بودن پول انزوا و یا دلتنگی برای چیزی باشد. این اشیاء بصورت سمبلیک و سنتی رفتار می کنند و بار معنایی باالیی دارند) 2005:77.)Boudrilard, وی برای این اشیاء 3 ویژگی بر می شمرد: - ارزش فضایی آنها وجه تاریخی است. - ارزش سمبلیک دارند یعنی فقط خودشان را به تنهایی در نظر نمی گیریم بلکه آنها با چیزهای دیگر رابطه برقرار می کنند. پس وجهی عمیق تر دارند که فقط به ظاهرشان ختم نمی شود. - مالکیت: این امکان ندارد که به یک شی آنتیک عالقه داشته باشیم و نخواهیم آنرا بصورت مجموعه نگهداری کنیم. در واقع ما اینگونه اشیاء را به دو طریق به وجود می آوریم: یا دلتنگی برای خاستگاه آنها و یا به قول بودریار وسواس سندیت یعنی می خواهیم به وسیله آنها به خودمان سندیت ببخشیم. در واقع اشیاء شکل گرفته اند تا من معنی داشته باشم یعنی آنها جزیی از مشخصات و احساسات من هستند)همان :91(. بودریار تا آنجا پیش می رود که می گوید هر شی دارای دو عملکرد است: یکی برای استفاده و دیگری برای خودنمایی. وی می گوید: اشیاء یک گفتمان را در رویارویی با افراد شکل می دهند زیرا ما بر روابط سیستماتیک تمرکز می کنیم و موضوع را فراموش می کنیم)همان: 114 (. وی همچنین در کتاب نظام اشیاء می گوید اشیای مصرفی در برقرار نمودن شیوه دسته بندی و ساختار بخشیدن به رفتار تاثیر دارند. شی از راه انتقال معنی خود به هنگام استفاده بر فرد مصرف کننده نیز تاثیر می گذارد)ساراپ 1382 :.)46 اشیای مورد مطالعه این مقاله در این دسته بندی قرار می گیرند به گونه ای که هر سه ویژگی بر شمرده شده را دارا می باشند: وجه تاریخی سمبلیک و مالکیت. بدین گونه امروزه نیز اگر محصوالتی با استفاده از نشانه های آنها طراحی گردد دارای همین ویژگی می گردد در حالیکه وجه مالکیت آن به دلیل ویژگی هویت بخشی که از دو بخش تاریخی و سمبلیک کسب کرده است نمایان تر می گردد. 2. معیارها و تدابیر طراحی پایدار طراحی یک محصول جدید همواره با چالش های متفاوتی روبرو است. شاید در یک دسته بندی کلی بتوان معیارهای حائز اهمیت در طراحی یک محصول را به سه بخش: معیارهای اجتماعی محیطی و مالی تقسیم نمود. در میان مخصوصا معیارهای اجتماعی و محیطی در طراحی اشیای کهن ایران قابل بحث می باشد. اگر روند طراحی محصول را به عنوان یک سیستم در نظر بگیریم هر کدام از سه معیارهای فوق شامل موارد زیر خواهند بود: 1. اطالعاتی به عنوان ورودی سیستم 2. مواردی که به عنوان هدف حائز اهمیت هستند 3. ضوابط و چهارچوب هایی برای بستر طراحی 4. مواردی از خروجی سیستم. 7 معیارهای اجتماعی: - ورودی ها: سرمایه های انسانی)کار جامعه نمادهای مفهومی جامعه(. - موارد حائز اهمیت: تنوع اثرگذاری پراکنده سازی همکاری و رقابت رعایت حقوق حیوانات و انسان ها سالمتی نشاط و سرزندگی اجتماعی. - چارچوب ها: کاپیتالیسم طبیعی Natural Capitalism )بازگشت اجتماع به سمت سرمایه گذاری( زیبایی کلی Total(.)Beauty - خروجی ها: فشارهای انسانی- اجتماعی )ارزش ها احساس معانی و مفاهیم(. معیارهای محیطی: - ورودی ها: سرمایه های طبیعی )مواد انرژی نمادهای قابل برداشت از محیط و بومی سازی ) - موارد حائز اهمیت: تنوع اثرگذاری پراکنده سازی همکاری و رقابت انرژی بومی - چارچوب ها: زیست سازه شناسی Biomimicry یا LCA )آنالیز چرخه ی زندگی( - خروجی ها: سرمایه های طبیعی )انتشار به هوا و آب( نابودی منابع و انرژی مواد سمی - ارزش تولید )محصوالت خدمات و غیره( محصولی که تولید می شود مراحل مختلفی را پشت سر گذاشته و به طبع آینده و خدماتی را پیش رو دارد. اما با تکرار برخی مراحل می توان دوره عمر محصول را بهینه و طوالنی تر کرد. نمودار 1. مراحل استفاده از منابع و مواد در طراحي پايدار برای درک طراحی پایدار و همچنین تعریف واژه پایدار می توان گفت: واژه»پایدار«امروزه به طور گسترده ای به منظور توصیف جهانی که در آن نظام های انسانی و طبیعی تواما بتوانند تا آینده ای دور ادامه حیات دهند به کار گرفته می شود. بر اساس تفکر طراحی پایدار می توان چرخه و طول عمر محصوالت و همچنین کارایی و بازیافت و برگشت پذیری محصول را به طور مؤثری بهبود بخشید. نمودار 2. توسعه و تدابیر در طراحی محصول بر پایه ی تفکر طراحی پایدار برخی اصول و مبانی طراحی سبز Green design که در طراحی ظروف خانگی قرون اولیه اسالمی تا قرن پنچم هجری رعایت شده است. کاهش تنوع مواد به کار رفته. استفاده از مواد بومی و طبیعی. خود داری از ترکیب موادی که با هم ناسازگارند. خودداری از به کارگیری مواد مرکب تا حد امکان. انتخاب و طراحی پیکره های کالسیک به لحاظ ماندگاری. 8 نشریه علمی- پژوهشی انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران. شماره 5. بهار و تابستان 1392 امکان به روز کردن یک طرح از طریق جابجایی یک یا چند قطعه کلیدی. جلوگیری از هر گونه آلودگی زیست محیطی. تأکید بر قابلیت طراحی بر اساس نیازهای واقعی. حداقل گرایی )مینیمالیسم(. خودداری از جزئیات غیر کاربردی و صرفا تزیینی. در جهانی که بی ضررترین و پاک ترین فناوری ها و پیچیده ترین تحقیقات به تنهایی نمی تواند جامعه را در دراز مدت به سمت توسعه پایدار سوق دهد بهترین راه حل بهره گیری از اخالق زیست محیطی است. اخالق زیست محیطی به طور کلی به مجموعه رفتار هایی اطالق می شود که رعایت آنها در تولید مصرف و دیگر شئون زندگی منجر به کمترینضایعاتوصدمات زیستمحیطیمیگردد ضمن اینکه اساس زندگی را با مشکل مواجه نمی سازد. بر اساس این رویکرد نوعی از برنامه ریزی و طراحی مد نظر است که در آن به چرخه طبیعی حیات توجه شده و بر استفاده از وسایلی که طبیعت در اختیار انسان نهاده مبتنی باشد. الگو گرفتن از نحوه شناخت و ارتباط انسان ها با محیط پیرامون خود در گذشته پرداختن به نوعی تولید که زباله و ضایعات ناشی از آن نه تنها به محیط زیست صدمه نزند چهار چوب مفهومی توسعه پایدار در پرتو اخالق زیست محیطی را تشکیل می دهد. از جمله اصول هانوور که در طراحی اشیای کهن ایرانی قابل انطباق است می توان به موراد زیر اشاره نمود: - روابط متقابل به رسمیت شناخته شود. عناصر طراحی انسانی با جهان طبیعی در تعامل و وابستگی است. مالحظات طراحی برای شناخت حتی تأثیرات جانبی دور بسط داده شود. - احترام مابین ماده و روح محترم نگاشته شود و به پیوستگی موجود و آتی بین آگاهی مادی و معنوی اشیا و مکان ها توجه شود. - اشیا برای مصرف طوالنی ایجاد گردد تا به نسل های آینده مشکالت ناشی از عدم توجه به کیفیت محصوالت فرایند ها یا استاندارد ها تحمیلنگردد. آنچه انسان را از دیگر جانوران متمایز گردانیده چهار گونه فعالیت است: ابزارسازی- گروه زیستی سخن گویی اندیشه ورزی )آریان پور 30:1380 (. انسان موجودی است که وضع منظر دارد یعنی می- تواند سیر کند و از آنچه هست به در شود و آنچه هست نباشد)ریخته گران 137:1380 (. پس از آنجا که از منظر سنتی انسان موجودی ذو مراتب است آنچه برای او ساخته می شود باید نیاز های او را در همه مراتب برآورده سازد. پس انسان نباید به کارکردهای مادی اکتفا می نموده است. در هنر سنتی تزئین و کاربرد در طول هم اند زیرا در واقع مراتب مختلف کارکردند. کارکردهایی که هر یکی با یکی از مراتب وجود انسان تناسب دارد )بهشتی 1440:1383 (. این تفکری است که در طراحی اشیاء ایرانی در گذشته مدنظر قرار می گرفته است. 3. معرفی اشیای خانگی قرون اولیه اسالمی ایران تا پنجم هجری در زبان انگلیسی تزئین 1 در اصل به معنی تأمین تجهیزات ضروری است و در فن بالغت نیز به آنچه برای ایجاد ارتباط بلیغ کالمی الزم است تزئین می گویند. واژه دکوراسیون 2 نیز به معنای زینت مشتق از دکوروم 3 به معنای شایستگی است و برچیزی داللت می کند که برای شی یا شخصی الزم است تا وظیفه اش را به درستی ادا کند. تزئین امری مرتبط با عالم هستی است یعنی امری ذاتی نه اضافی)همان :140(. به عنوان مثال سردیس باالی دسته در پارچ ها و لیوان ها که ممکن است امروزه تزیینی به نظر آید در گذشته دارای مفهوم خاص معنایی بوده است. به گونه ای نیروی درونی آن سردیس را ناظر بر آشامیدنی می دانستند که باعث تقدس و پاکی و تبرک آن می شد. از طرفی محل خاص آن ویژگی ارگونومیکی جهت چنگش بهتر ظرف را سبب می گردید) عکسهای 1 تا 3 (. عکسهای 1 تا 3. 3 نمونه از ظروف قرون اولیه اسالمی با سردیس باالی دسته به ترتیب: تنگ فلزی موزه ایران باستان بخش اسالمی تنگ شیشه ای موزه آبگینه کاسه سفالی) 1987 )GraBar, 9 جهت بررسی اشیای خانگی این دوران از آنالیز گشتالت استفاده می گردد. این آنالیز بر ساختار کلی اجسام در ارتباط با اجزای آنها تاکید دارد و اجزا را در دو بخش ماکرو و میکرو تقسیم می- نماید. اشیای این دوران با توجه به جنس فرم نقش مایه و رعایت فاکتورهای انسانی مورد بررسی قرار گرفته و نتیجه آن در جدول های 1 و 2 و 3 خالصه شده است. جدول 1. رابطه بین عملکرد ظرف و نقش)ماخذ:نگارندگان( ظروف فرم نقش مظروف کاسه استوانه ای ک
Related Search
Similar documents
View more...
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks