Libretta dzieł scenicznych Antoine’a Dauvergne’a w Książnicy Kopernikańskiej

Description
Libretta dzieł scenicznych Antoine’a Dauvergne’a w Książnicy Kopernikańskiej

Please download to get full document.

View again

of 6
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Information
Category:

Political Science

Publish on:

Views: 3 | Pages: 6

Extension: PDF | Download: 0

Share
Tags
Transcript
  Małgorzata LiseckaUniwersytet Mikołaja Kopernika, Toruń Libretta dzieł scenicznych Antoine’a Dauvergne w Książnicy Kopernikańskiej Przedmiotem artykułu są dwa klocki, znajdujące si w z!iorac" Ksią#nicy Kopernikańskiej, oznaczone sygnaturami $%&'$%( oraz $)*'$$+ -e wzgldu na swoją zawarto./ zajmują one do./ nietypowe miejsce w.r0d toruńskic" muzykali0w 1!ejmują !owiem osiemna.cie pu!likacji, .ci.le związanyc" z kulturą muzyczną 2rancji w 34555 wiekuTrudno oprze/ si wra#eniu, #e o!ydwa klocki tra6iły do z!ior0w toruńskiej !i!lioteki przypadkowo, wszystko wskazuje na to, #e ze z!ior0w prywatnyc" To wła.nie dziki nim, podczas przeglądania katalogu starodruk0w Ksią#nicy, mo#na odnie./ mylne wra#enie, #e wzgldnie szeroko reprezentowane są w.r0d jej muzykali0w za!ytki muzycznej kultury 6rancuskiej 7 o!ydwu klockac" na wewntrznej stronie oprawy widnieje em!lemat toruńskiego Towarzystwa 8aukowego z łacińską inskrypcją 9ocietas Literaria :sic;< Torunensis pod spodem, a na stronie tytułowej pierwszego druku znajduje si pieczątka e=li!risu, zawierającego litery >M w ozdo!nej winiecie ?u# na odwrocie strony tytułowej w o!ydwu klockac" napisano rcznie @epozA @r > @onimirski i postawiono pieczątk wspomnianego Towarzystwa 8aukowego -awarto./ o!ydwu klock0w jest do./ systematyczna, a przeglądający ją czytelnik zyskuje nieco po!ie#ny, ale jednak wzgldnie komplementarny wgląd w #ycie muzyczne na a!solutystycznym dworze 6rancuskim w 34555 wieku 7szystkie 6rancuskie druki o!ecne w Ksią#nicy wyszły spod jednej prasy drukarskiej, mianowicie B"ristop"eCa Dallarda, nadwornego drukarza kr0lewskiego, o kt0rym .miało powiedzie/ mo#na, #e w !ran#y drukarstwa muzycznego zyskał dla sie!ie i swojej rodziny pozycj nie mniej monopolistyczną co Lully w !ran#y jej wykonawstwa @ziki depozytowi @onimirskiego z!iory muzyczne Torunia wz!ogaciły si zatem o osiemna.cie cennyc" ozdo!ionyc" 6irmową winietą z trzema liliami prac drukarskic" Dallarda Ezo! gra6ika nr *F, kt0ry słynął z tego, #e wydawane przezeń muzykalia odznaczały si szczeg0lną d!ało.cią o estetyczną szat gra6iczną  *  Poza dziełami o wielkiej popularno.ci i znaczeniu, takimi jak li!retta do Wiejskiego wróżbity ?eana'?acGuesa Housseau,  Perseusza  ?eana'Daptisty LullyCego czy  Arueris  ?eana'P"ilippeCa Hameau I , klocki zawierają teksty pomniejszyc" tw0rc0w, w tym rzeczy zupełnie nie znane i nie notowane przez muzykolog0w @o takic" zaliczają si pozostałe składowe druki klock0wA czyli li!retto trzyaktowej opery  La Reine de Golconde  de MoncignyCego i 9edaineCa,  Prologue des Festes Grecques et Romaines  2uzeliera i de Dlamonta,  LActe !urc  J entre wyjte z !aletu  L"uro#e Galante  de la Mottego i Bampry, komedia  $eucalion et Pirr%a& ou  La Renaissance de lAmour  de 9aint'2oi=a, cykl intermedi0w !aletowyc"  $Amour #our *  Por 9amuel 2 Pogue, 'allard , E"asło wAF  (ew Gro)e $ictionary o* +usic and +usicians , pod red 9 9adie, 8owy ?ork *($(, t I, s $'$% Pogue opisuje min procesy toczone z Dallardem przez muzyk0w o prawa do patentu na stosowane przezeń grawerowane ryciny 8uty w wydawanyc" przez Dallarda materiałac" miały c"arakterystyczny, rom!oidalny kształt Ezo! gra6ika nr IF I  B"odzi tu zapewne o opra'!allet Hameau, napisaną do tekstu de Ba"usaca,  Les *,tes de l-ymen et de lAmour :  Les $ieu. d"gy#te <, kt0rej prapremiera miała miejsce w *)) Prod"omme w swoim artykule z początku u!iegłego wieku o paryskim tenorze Pierre de ?lyotte :*)*&'*)()< :N9ammel!Onde der 5nternationalen Musikgesellsc"a6t *(+I, z , s )*I< przesuwa t premier na I listopada *)$, nazywając zresztą oper Hameau mianem !allet "roQGue Tam wła.nie mo#na odnaleR/ alternatywny tytuł dziełkaA /siris et Arueris   amour  He!ela, prolog do !aletu  0l1mens  Hoya i @estouc"esa, !alet "eroiczny w trzec" aktac"  Les Projets de lAmour autorstwa MondonSilleCa, trzecie entre z !aletu Hameau  La $anse  do anonimowego li!retta, !alet "eroiczny 2enis et Almasie , tym razem anonimowego kompozytora, z tekstem niejakiego B"am6orta, acte de !allet  Pigmalion  de la Mottego i Hameau oraz jednoaktowa pastorale "roQGue  P%ilemon et 'aucis  z muzyką He!ela i 2rancoeura oraz tekstem Hoya 7 klockac" znajdują si ponadto cztery dzieła, o kt0ryc" muzyczną aran#acj zatroszczył si @auSergne, mianowicie !alet  Le triom#%e de Flore  z roku *)%, podług 6a!uły ksicia 2ranoisa B"arlesa 4alliera intermedium muzyczne  Al#%1e et Ar1t%use  z *)%I do tekstu @anc"eta p0Rniejszy o osiem lat !allet'6igur  La !our enc%ant1e , autorstwa ?oliSeau, kt0ry @auSergne opracowywał tylko w cz.ci, przy wydatnej pomocy Hameau, He!ela i 2ranoceura, co pedantycznie odnotowano w wydaniu Ponadto jeden z klock0w zawiera szczeg0łowy program !aletu d0gl1  , kt0rego nie odnotowują wykazy dzieł @auSergneCa &  9pora cz./ nazwisk, padającyc" w drukac" Dallarda, odnosi si do postaci, kt0ryc" "istoria muzyki nie rejestruje Bzsto nie potra6imy okre.li/ ic" dokładnej to#samo.ci, c"o/ wydaje si, #e musieli mie/ znaczący na 0wczesne #ycie dworskie @otyczy to przykładowo o!ydwu pan0w LaSal, ojca i syna, kt0ryc" wydawca regularnie wskazuje jako MaVtres des Dallets jego kr0lewskiej mo.ci 7 wydaniac" poc"odzącyc" z pierwszej połowy lat sze./dziesiątyc" pojawia si o!ydwu LaSal0w, ale ju# od roku *))+ wymieniany jest tylko  jeden, !y/ mo#e syn, kt0ry o!jął stanowisko po .mierci ojca 8ie wszystkie z wyszczeg0lnionyc" powy#ej nazwisk rejestrują encyklopedia WroSeCa oraz MWW @otyczy to zwłaszcza li!recist0w i dramaturg0w, wymienianyc" zawsze na pierwszym miejscu, przed kompozytorami   -apoznając si z układem i zawarto.cią o!ydwu klock0w dostrzega czytelnik, #e zawarte w nic" druki widowisk muzyczno'teatralnyc" dotyczą kilkunastu okre.lonyc" imprez, kt0re miały miejsce w 7ersalu lu! w 2ontaine!leau, a tak#e w T"Xtre Hoyal de B"oisi'le'Hoi, przy czym we wszystkic" przypadkac" odnotowano dokładną dat i miejsce widowiska :niekiedy wraz z dniem tygodnia< oraz in6ormacj, czy kr0lewska para wsp0lnie oglądała spektakl :zdarzało si !owiem, #e rejestrowano o!ecno./ samego tylko kr0la  < Miejsce imprezy@ata imprezy1!ecno./ pary kr0lewskiej9pektaklT"Xtre Hoyal de B"oisi'le'Hoi* 355 *)%I % , .rodakr0l  Al#%1e et Ar1t%use , @anc"et Y @auSergne  Arueris , Ba"usac Y Hameau &  -o! Mic"ael > Keller,  $au)ergne , E"asło wAF  (ew Gro)e $ictionary o* +usic and +usicians , pod red 9 9adie, 8owy ?ork *($(, t , s I) 7ielka Zncyklopedia WroSeCa !dzie dalej oznaczana skr0tem WroSe   Poza nazwiskami zapoznanymi, takimi jak [uinault, Lully, Bampra, @estouc"es, Monsigny czy Hameau, WroSe rejestruje nastpującyc"A 2ranoisa Bollina de Dlamonta :?ames H >nt"ony, 'lamont  , E"asło wAF WroSe, t , s %I'%&< 2ranoisa 2rancoeura zwanego NLe Badet :Mic"elle 2illion,  Francoeur , E"asło wAF WroSe, t %, s )(I')(&< Louisa 2uzeliera :? H >nt"ony,  Fuzelier , E"asło wAF WroSe, t ), s %')< ?eana'?osep"a Bassana de MondonSille :Zdit" Dorro66,  +ondon)ille , E"asło wAF WroSe, t *I, s $+'$*< 2ranoisa He!ela :Peggy @au!,  Rebel , E"asło wAF WroSe, t *, s %&('%+< Mic"ela'?eana 9edaine :Martin Booper, 3edaine , E"asło wAF WroSe, t *), s (('*++< Drak natomiast "aseł dotyczącyc" Louisa de Ba"usaca, 9e!astina'Hoc"a 8icolasa zwanego B"am6ortem, >ntoineCa @anc"eta, 8icolasa Hengo ?oliSeau, LaSala, >ntoineCa \oudara de la Mottego, Pierrego'B"arlesa Hoya, Weramaina'2rancoisa Poullaina de 9aint'2oi=a oraz 2ranoisa B"arlesa 4alliera, czyli w znacznej wikszo.ci li!recist0w, zapewne niekiedy okoliczno.ciowyc"   Maria Leszczyńska zmarła w *)%$ roku, do tego czasu kr0l przewa#nie pokazuje si podczas spektakli dworskic" w jej towarzystwie %  @ziełko to wystawione !yło poza tym w latac"A *)$, *))+, *))I I  7ersal&+ 355 *)%I, czwartekkr0l i kr0lowa  P%ilemon et 'aucis , Hoy, He!el Y 2rancoeur7ersalI% 5 *)%&, .rodakr0l i kr0lowa  P%ilemon et 'aucis&  Roy& Rebel 4  Francoeur 7ersal*$ 5 *)%, .rodakr0l i kr0lowa  La $anse , anon Y Hameau2ontaine!leau** 3 *)%, czwartekkr0l i kr0lowa  Prologue des Festes Grecques et Romaines , 2uzelier Y de Dlamont  LActe !urc , de la Motte Y Bampra2ontaine!leau&+ 3 *)%, wtorekkr0l i kr0lowa  $eucalion et Pirr%a& ou La Renaissance de lAmour , de 9aint'2oi=2ontaine!leau$ 35 *)%kr0l i kr0lowa  0l1mens , Hoy Y @estouc"es7ersalI& 5 *)%kr0l i kr0lowa  $Amour #our amour , He!el2ontaine!leauI( 3 *)%kr0l i kr0lowa  $0gl1&  4allier Y @auSergne  Le triom#%e de Flore , 4allier Y @auSergne2ontaine!leauI 35 *)%kr0l i kr0lowa 2enis et Almasie , B"am6ort Y anon7ersal*) 4 *))+, czwartekkr0l  Pers1e&  [uinault Y Lully7ersalI+ 45 *))+, .rodakr0l  La !our enc%ant1e , ?oliSeau Y @auSergne7ersal*% 4 *))*, czwartekkr0l  La Reine de Golconde , 9edaine Y de Moncigny7ersalI( 4 *))*, .rodakr0l  Les Projets de lAmour , MondonSille2ontaine!leau*) 3 *))I, so!otakr0l  Le de)in du )illage& Housseau2ontaine!leauI 3 *))I, so!otakr0l  Pigmalion , de la Motte Y Hameau Po uporządkowaniu dat imprez okazuje si, #e klocki zawierają teksty, poc"odzące z okresu dziesiciu lat panowania Ludwika 34 i o!ejmują pitna.cie imprez okoliczno.ciowyc" 7 trzec" wypadkac" dysponujemy tekstami, kt0re wykonano podczas  jednego wieczoru 5 tak, dowiadujemy si, #e * grudnia *)%I roku, w kr0lewskim teatrze B"oisi'le'Hoi o!ok intermedium muzycznego autorstwa @anc"eta i @auSergneCa wykonano tak#e  Arueris Hameau do li!retta Ba"usaca, za. I( paRdziernika *)% roku w 2ontaine!leau wystawiono dwa !alety naszego kompozytora, mianowicie d0gl1   oraz !rium* Flory , o!ydwa do li!rett 4alliera, pułkownika piec"oty J jak dowiadujemy si z druk0w J oraz członka >kademii 9ztuk i 8auk w >miens i Kr0lewskiego Towarzystwa 9ztuk i 8auk w 8ancy ?e.li idzie o 7ersal, mo#emy jedynie domy.la/ si, #e wyszczeg0lnione w klockac" utwory, kt0re okre.lane są mianem !aletu, !allet'"roQGue, acte de !alet, !allet'6igur &  wzgldnie samodzielnego entre du !allet czy prologue du !allet, comdie en Sers lu! po prostu komedii, opery, intermede en musiGue czy te# pastorale "roQGue, wystawiane !yły przede wszystkim w 9alle de Bomdie lu! w 9alle de Man]ge, przeznaczonyc" do kameralnyc" spektakli dworskic" Ezo! gra6ika nr &, F )  Bo do 2ontaine!leau, to czsto jest ono wymieniane we wsp0łczesnyc" zapiskac" pamitnikarskic" jako miejsce przedstawiania dworskic" spektakli operowyc" w 3455 i 34555 wieku $ , o!ok 9aint'Wermain'en'Laye oraz Marly (  'allet d0gl1e  :sic;< oraz !alet  Le !riom#%e de Flore @auSergneCa 6igurują w spisie katalogowym kr0lewskiej !i!lioteki muzycznej w 7ersalu, opracowanym i opu!likowanym przez >ndr Tessiera w latac" trzydziestyc" u!iegłego wieku *+  1  Al#%1e et Ar1t%use  mamy !ardzo niewiele in6ormacji 5naczej jest w przypadku !aletu  Le !our enc%ant1e , kt0ry został skomponowany na przyjazd do Pary#a czternastoletniej Marii >ntoniny, mającej *% maja *))+ za.lu!i/ del6ina, p0Rniejszego Ludwika 354 8a t samą okazj od.wie#ony został zresztą tak#e  Perseusz LullyCego @zieło wy!itnego kompozytora poprawiali wsp0lnymi siłami @auSergne, He!el, 2rancoeur oraz Dernard de Dury J ta wła.nie poprawiona przez nic" wersja znajduje si w klocku z Ksią#nicy Kopernikańskiej 7spaniało./ tego udoskonalonego muzycznego projektu zyskał wielkie uznanie dworu, co odnotowuje starannie w swoic" dziennikac" Papillon de la 2ert, kr0lewski intendent do spraw organizacji widowisk, kt0ry nie omieszkał przy tym zaznaczy/ zło.liwieA NMadame la @aup"ine, jak si zdaje, nie !yła zac"wycona Prawdą jest, #e to z!yt powa#na opera dla kogo., kto nie przywykł do tego gatunku i nie lu!i muzyki **  5nteresującym elementem li!retta  Le !our enc%ant1e  :kt0rego skomplikowana 6a!uła opisuje "istori miło.ci midzy -lnie, ksi#niczką -łotyc" 7ysp a Henaudem, kawalerem z 2rancji, kt0rej to miło.ci zagra#a zły rycerz Margian, s $< jest !ez wątpienia końcowy opis turnieju :s &&<, zainscenizowanego w 6ormie !aletu skomponowanego z dw0c" kadryliA jeden z nic" składa si z rycerzy :Tenants<, drugi z napastnik0w :>ssaillantes< ?u# sama ic" o!sada daje czytelnikowi pojcie o egzotycznej tematyce !aletu Po stronie pozytywnyc" !o"ater0w wystpują Wrecy, u!rani w !łkit i sre!ro oraz 9yryjczycy, w !arwy wi.niowe i złote 8egatywnymi !o"aterami są 9cytowie oraz 5ndianie J ci pierwsi, w kostiumac" czarnyc" i złotyc", drudzy, odziani w zieleń, czerwień i sre!ro @alszy, !ardzo szczeg0łowy opis poszczeg0lnyc" kadryli :s &'&(< pozwolił!y niewątpliwie na dokładną rekonstrukcj o!sadową i kostiumową sceny teatralnej  Le !our enc%ant1e   $0gl1  jest wła.ciwie nader szkicowym projektem !aletu 7 wydaniu Dallarda otwiera go motto, mogące słu#y/ r0wnie do!rze za motto całej do!y rokoka, kt0remu, wraz z rozkwitem salonowej 6ilozo6ii i polityki, przy.wiecają estetyczne warto.ci sensibilit5  i sentiment  *I A @la my.li i rozrywki stworzyły nas 8ie!a,Bzuło./ czyni "onor naszemu wiekowi> 9entyment go o#ywia )  Por Dar!ara Boeyman, !%eatres *or /#era and 'allet during t%e Reigns o* Louis 678 and Louis 68  , NZarly Music *((+, nr *, s I$'&* $  Por np ?'W Prod"omme,  La +usique 9 Paris& da#r5s un +anuscrit de la 'ibiot%5que de +unic% , N9ammel!Onde der 5nternationalen Musikgesellsc"a6t *(+, z , s )+, )$')(, $I (  D Boyeman, !%eatres *or /#era and 'allet:& dz cyt, s &%, przypis I *+  >ndr Tessier, ;n catalogue de la 'ibliot%eque de la +usique du Roi au c%ateau de 8ersailles <suite= , NHeSue de Musicologie *(&*, nr &(, s *$$ **  Byt zaA M Zliza!et" B Dartlet, Gr1try& +arie>Antoinette& and ?La rosi5re de salency@ , NProceedings o6 t"e Hoyal Musical >ssociation *($'*($, t ***, s (I Przekład polski z wersji angielskiej J M L *I  Por Blinton B"erpack, !%e Literary Periodization o* "ig%teent%>entury France& NPML> *(%(, nr I, s &I*A NT"is is t"e period o6 t"e 6lowering !ot" o6 t"e great p"ilosop"ical and political struggle, and o6 sensibilit5  wit" its searc" 6or more compati!le literary 6orms   8ie walczą one przeciwko swemu władcyALecz c"cą go zawsze !awi/ i sprawia/ mu rado./ *&   Kr0ciutko zarysowana akcja !aletu dotyczy sporu pomidzy 9entymentem a Miło.cią, od!ywającego si w zgoła antyrokokowej scenerii Njak po wielkim potopie J jałowe pola, zniszczone domy, poprzewracane drzewa, usc"nite gałzie :przekład polski J M L< 9entyment, dla ucywilizowania i uszlac"etnienia rodu ludzkiego pragnie sprzymierzy/ si z Miło.cią, ta jednak dą#y do egoistycznej i samowładnej dominacji nad ludRmi 7 tym celu otacza si .witą upersoni6ikowanyc" Przyjemno.ci 9cenariusz !aletu dostarcza nam !ardzo skąpyc" danyc" na temat za!udowy sceny teatralnej czy wyglądu kostium0w, a w zasadzie #adnyc", je.li c"odzi o stron muzyczną dzieła ?edyną interesującą dla muzykologa in6ormacją jest 6akt, #e scenariusz przewiduje w okre.lonyc" miejscac" partiac" dzieła konkretne rozwiązania gatunkowe, np diSertissement, po nim !allet gnral, na zakończenie za. J SaudeSille 5nne li!retta są r0wnie oszczdne w daneA !allet al!o Non danse, ensem!le, 9implonie J to jedyne og0lne wskaz0wki dotyczące muzycznej segmentacji dzieł, kt0re  jednak#e wydają si mie/ !udow !ardzo c"arakterystyczną dla reprezentowanyc" gatunk0w @o./ istotnym dla muzykologa szczeg0łem jest czste u#ycie włoskiego terminu Nduo :pisanego zresztą zawsze kursywą<Dardzo dokładnie natomiast :i jest to regułą, je.li c"odzi o wszystkie druki Dallarda<, odnotowano natomiast o!sad c"0r0w i !alet0w, na kt0re składali si nierzadko dworzanie al!o oso!y jako. związane z dworem 5 tak, z omawianego tu projektu d0gl1   dowiadujemy si, #e w rolac" pasterek wystąpiły przed kr0lewską parą panna Weslin, a tak#e panny Lacroi=, Lasont, Wrandi i Duard ?ako .wita Miło.ci tańczyli z kolei panowie Deaulieu i 2rancisGue oraz panny Leclerc i 1dinot >nalogicznie w rolac" .wity 9entymentu o!sadzeni zostali panowie Leger i HiSier, z panien za. Petitot i Wodetu Przyjemno.ci natomiast rekrutowały si tylko z grona tancerekA !yły nimi panie Deat, Bezeron i panny La"aye oraz BornuMimo i# #aden z zac"owanyc" w klockac" druk0w nie posiada dołączonyc" partes0w :zwyczajowo mylący okazuje si w tym wzgldzie katalog starodruk0w, w kt0rym mo#na odnaleR/ 6iszki z nazwiskami kompozytor0w<, ten o!yczaj !ardzo dokładnego rejestrowania autor0w, wsp0łautor0w i wykonawc0w muzycznyc" projekt0w na dworze Ludwika 34 ma ogromną warto./ dla "istoryka Przykładowo, z druku zawierającego szczeg0łowy opis  La !our enc%ant1e dowiadujemy si, #e muzyk do niej skomponował @auSergne, ale nie w cało.ci, tylko w znacznej wikszo.ci -ostało to pedantycznie zarejestrowane, jak zwykle na odwrocie strony tytułowej, gdzie czytamy, co nastpujeA Muzyka została napisana przez Pana @auSergne, 8adintendenta Muzycznego ?ego Kr0lewskiej Mo.ci i @yrektora Kr0lewskiej >kademii za wyjątkiem kr0tkiego .piewu napisanego w partii Henauda oraz za wyjątkiem c"0r0w w trzeciej scenie, kt0re są autorstwa Hameau, jego są r0wnie# duet i c"0r na zakończenie dzieła a tak#e za wyjątkiem duetu w scenie si0dmej, te !owiem skomponowali Panowie He!el i 2rancoeur *   5 podo!nie w odniesieniu do tekstu spektaklu wytłumaczono, #e tekst poszczeg0lnyc" scen niemal w cało.ci jest autorstwa ?oliSeau, poza kilkoma parodiami- punktu widzenia !adań nad dramatem i teatrem na osiemnastowiecznym dworze 6rancuskim nie !ez znaczenia są dokładne dane na temat wielko.ci wystpującyc" w sztukac" c"0r0w i !alet0w 7  Le !riom#%e de Flore mowa o trzydziestosze.ciooso!owym składzie *&  Byt zaA 2ranois B"arles 4allier, >ntoine @auSergne,  Programme du ballet d0gl1& com1die en )ers: , Pary# *)%, s * Przekład polski :M L< *  8icolas Hen ?oliSeau, > @auSergne i in,  Le !our enc%ant1e , Pary# *))+, s I Przekład polski J M L Por tak#e Lois Hosow,  From $estouc%es to 'ertonB "ditorial Res#onsibility at t%e Paris /#1ra , N?ournal o6 t"e >merican Musicological 9ociety *($), nr I, s &+I, przypis I 
Related Search
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks