Rusudan Labadze, Paradigm of Time in Georgian Historical and Hagiographical Narratives of the IV-XI Centuries / რუსუდან ლაბაძე, დროის პარადიგმა IV-XI საუკუნეების ქა

Description
Rusudan Labadze, Paradigm of Time in Georgian Historical and Hagiographical Narratives of the IV-XI Centuries / რუსუდან ლაბაძე, დროის პარადიგმა IV-XI საუკუნეების ქართულ საისტორიო და ჰაგიოგრაფიულ ნარატივში

Please download to get full document.

View again

of 5
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Information
Category:

Earth Science

Publish on:

Views: 8 | Pages: 5

Extension: PDF | Download: 0

Share
Tags
Transcript
     საერთაშორისო საერთაშორისო საერთაშორისო საერთაშორისო სამეცნიერო სამეცნიერო სამეცნიერო სამეცნიერო კონფერენციაკონფერენციაკონფერენციაკონფერენცია წყაროთმცოდნეობითიწყაროთმცოდნეობითიწყაროთმცოდნეობითიწყაროთმცოდნეობითი დადადადა ისტორიოგრაფიულიისტორიოგრაფიულიისტორიოგრაფიულიისტორიოგრაფიული კვლევებიკვლევებიკვლევებიკვლევები 2017 2017 2017 2017 წლისწლისწლისწლის 18181818 −−−− 22221111 ოქტომბერიოქტომბერიოქტომბერიოქტომბერი, , , , თბილისითბილისითბილისითბილისი, , , , საქართველო საქართველო საქართველო საქართველო პპპპ რრრრ ოოოო გგგგ რრრრ აააა მმმმ აააა დდდდ აააა მმმმ ოოოო ხ ხხ ხ ს სს ს ეეეე ნნნნ ეეეე ბბბბ აააა თთთთ აააა თთთთ ეეეე ზზზზ იიიი ს სს ს ეეეე ბბბბ იიიი 󰁉󰁮󰁴󰁥󰁲󰁮󰁡󰁴󰁩󰁯󰁮󰁡󰁬 󰁓󰁣󰁩󰁥󰁮󰁴󰁩󰁦󰁩󰁣 󰁃󰁯󰁮󰁦󰁥󰁲󰁥󰁮󰁣󰁥󰁉󰁮󰁴󰁥󰁲󰁮󰁡󰁴󰁩󰁯󰁮󰁡󰁬 󰁓󰁣󰁩󰁥󰁮󰁴󰁩󰁦󰁩󰁣 󰁃󰁯󰁮󰁦󰁥󰁲󰁥󰁮󰁣󰁥󰁉󰁮󰁴󰁥󰁲󰁮󰁡󰁴󰁩󰁯󰁮󰁡󰁬 󰁓󰁣󰁩󰁥󰁮󰁴󰁩󰁦󰁩󰁣 󰁃󰁯󰁮󰁦󰁥󰁲󰁥󰁮󰁣󰁥󰁉󰁮󰁴󰁥󰁲󰁮󰁡󰁴󰁩󰁯󰁮󰁡󰁬 󰁓󰁣󰁩󰁥󰁮󰁴󰁩󰁦󰁩󰁣 󰁃󰁯󰁮󰁦󰁥󰁲󰁥󰁮󰁣󰁥 󰁒󰁥󰁳󰁥󰁡󰁲󰁣󰁨󰁒󰁥󰁳󰁥󰁡󰁲󰁣󰁨󰁒󰁥󰁳󰁥󰁡󰁲󰁣󰁨󰁒󰁥󰁳󰁥󰁡󰁲󰁣󰁨 󰁩󰁮 󰁓󰁯󰁵󰁲󰁣󰁥󰁩󰁮 󰁓󰁯󰁵󰁲󰁣󰁥󰁩󰁮 󰁓󰁯󰁵󰁲󰁣󰁥󰁩󰁮 󰁓󰁯󰁵󰁲󰁣󰁥󰀭󰀭󰀭󰀭󰁓󰁴󰁵󰁤󰁩󰁥󰁳 󰁡󰁮󰁤 󰁈󰁩󰁳󰁴󰁯󰁲󰁩󰁯󰁧󰁲󰁡󰁰󰁨󰁹󰁓󰁴󰁵󰁤󰁩󰁥󰁳 󰁡󰁮󰁤 󰁈󰁩󰁳󰁴󰁯󰁲󰁩󰁯󰁧󰁲󰁡󰁰󰁨󰁹󰁓󰁴󰁵󰁤󰁩󰁥󰁳 󰁡󰁮󰁤 󰁈󰁩󰁳󰁴󰁯󰁲󰁩󰁯󰁧󰁲󰁡󰁰󰁨󰁹󰁓󰁴󰁵󰁤󰁩󰁥󰁳 󰁡󰁮󰁤 󰁈󰁩󰁳󰁴󰁯󰁲󰁩󰁯󰁧󰁲󰁡󰁰󰁨󰁹 󰁏󰁣󰁴󰁯󰁢󰁥󰁲 18󰁏󰁣󰁴󰁯󰁢󰁥󰁲 18󰁏󰁣󰁴󰁯󰁢󰁥󰁲 18󰁏󰁣󰁴󰁯󰁢󰁥󰁲 18 󲀓󲀓󲀓󲀓 22221111, 201, 201, 201, 2017777, , , , 󰁔󰁢󰁩󰁬󰁩󰁳󰁩, 󰁇󰁥󰁯󰁲󰁧󰁩󰁡󰁔󰁢󰁩󰁬󰁩󰁳󰁩, 󰁇󰁥󰁯󰁲󰁧󰁩󰁡󰁔󰁢󰁩󰁬󰁩󰁳󰁩, 󰁇󰁥󰁯󰁲󰁧󰁩󰁡󰁔󰁢󰁩󰁬󰁩󰁳󰁩, 󰁇󰁥󰁯󰁲󰁧󰁩󰁡 󰁐 󰁲 󰁯 󰁧 󰁲 󰁡 󰁭 & 󰁐 󰁡 󰁰 󰁥 󰁐 󰁲 󰁯 󰁧 󰁲 󰁡 󰁭 & 󰁐 󰁡 󰁰 󰁥 󰁐 󰁲 󰁯 󰁧 󰁲 󰁡 󰁭 & 󰁐 󰁡 󰁰 󰁥 󰁐 󰁲 󰁯 󰁧 󰁲 󰁡 󰁭 & 󰁐 󰁡 󰁰 󰁥 󰁲 󰁲󰁲 󰁲 󰀭󰀭󰀭󰀭 AAAA 󰁢󰁢󰁢󰁢 󰁳󰁳󰁳󰁳 󰁴󰁴󰁴󰁴 󰁲 󰁲󰁲 󰁲 󰁡󰁡󰁡󰁡 󰁣󰁣󰁣󰁣 󰁴 󰁳󰁴 󰁳󰁴 󰁳󰁴 󰁳  1   saqarTvelos mecnierebaTa erovnuli akademiasaqarTvelos mecnierebaTa erovnuli akademiasaqarTvelos mecnierebaTa erovnuli akademiasaqarTvelos mecnierebaTa erovnuli akademia   საქართველოს ისტორიის წყაროების კომისია ivane javaxiSvilis saxelobis Tbilisis saxelmwifo universitetiivane javaxiSvilis saxelobis Tbilisis saxelmwifo universitetiivane javaxiSvilis saxelobis Tbilisis saxelmwifo universitetiivane javaxiSvilis saxelobis Tbilisis saxelmwifo universiteti ივანეივანეივანეივანე ჯავახიშვილისჯავახიშვილისჯავახიშვილისჯავახიშვილის ისტორიისაისტორიისაისტორიისაისტორიისა დადადადა ეთნოლოგიისეთნოლოგიისეთნოლოგიისეთნოლოგიის ინსტიტუტიინსტიტუტიინსტიტუტიინსტიტუტი  შუა საუკუნეების საქართველოს ისტორიისა და წყაროთმცოდნეობის განყოფილება GEORGIAN NATIONAL ACADEMY OF SCIENCESGEORGIAN NATIONAL ACADEMY OF SCIENCESGEORGIAN NATIONAL ACADEMY OF SCIENCESGEORGIAN NATIONAL ACADEMY OF SCIENCES Commission for Georgian Histor Commission for Georgian Histor Commission for Georgian Histor Commission for Georgian Historiiiical Sourcescal Sourcescal Sourcescal Sources IVANE JAVAKHISHVILI TBILISI STATE UNIVERSITYIVANE JAVAKHISHVILI TBILISI STATE UNIVERSITYIVANE JAVAKHISHVILI TBILISI STATE UNIVERSITYIVANE JAVAKHISHVILI TBILISI STATE UNIVERSITY Ivane Javakhishvili Institute of History & EthnologyIvane Javakhishvili Institute of History & EthnologyIvane Javakhishvili Institute of History & EthnologyIvane Javakhishvili Institute of History & Ethnology Department of Medieval History of Georgia & Source-Studies  საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენცია წყაროთმცოდნეობითიწყაროთმცოდნეობითიწყაროთმცოდნეობითიწყაროთმცოდნეობითი დადადადა ისტორიოგრაფიულიისტორიოგრაფიულიისტორიოგრაფიულიისტორიოგრაფიული კვლევებიკვლევებიკვლევებიკვლევები 2017 წლის 18 − 21 ოქტომბერი, თბილისი, საქართველო პ რ ო გ რ ა მ ა დ ა მ ო ხ ს ე ნ ე ბ ა თ ა თ ე ზ ი ს ე ბ ი International Scientific Conference Research in Research in Research in Research in SourceSourceSourceSource----Studies and HistoriographyStudies and HistoriographyStudies and HistoriographyStudies and Historiography October 18 – 21, 2017, Tbilisi, Georgia P r o g r a m & P a p e r - A b s t r a c t s თბილისი 2017 Tbilisi  2    საქართველოს საქართველოს საქართველოს საქართველოს მეცნიერებათამეცნიერებათამეცნიერებათამეცნიერებათა ეროვნულიეროვნულიეროვნულიეროვნული აკადემიააკადემიააკადემიააკადემია Georgian National Academy of SciencesGeorgian National Academy of SciencesGeorgian National Academy of SciencesGeorgian National Academy of Sciences ივანეივანეივანეივანე ჯავახიშვილისჯავახიშვილისჯავახიშვილისჯავახიშვილის სახელობის სახელობის სახელობის სახელობის თბილისისთბილისისთბილისისთბილისის სახელმწიფო სახელმწიფო სახელმწიფო სახელმწიფო უნივერსიტეტიუნივერსიტეტიუნივერსიტეტიუნივერსიტეტი Ivane Javakhishvili Tbilisi State UniversityIvane Javakhishvili Tbilisi State UniversityIvane Javakhishvili Tbilisi State UniversityIvane Javakhishvili Tbilisi State University კონფერენციის ინიციატორები და ორგანიზატორები არიან საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნულ აკადემიასთან არსებული საქართველოს ისტორიის წყაროების კომისია (თავმჯდომარე: აკადემიკოსი როინ მეტრეველი) და ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ივანე ჯავახიშვილის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის შუა საუკუნეების საქართველოს ისტორიისა და წყაროთმცოდნეობის განყოფილება   (გამგე: პროფესორი მარიამ ჩხარტიშვილი). ორივე ეს უჯრედი წლების განმავლობაში ინტენსიურად თანამშრომლობს და მათი ძალისხმევით არაერთი საერთაშორისო თუ ეროვნული კონფერენცია იქნა ინიცირებული და წარმატებით ჩატარებული გასული საუკუნის  სამოცდაათიანი წლებიდან მოყოლებული. ამ თანამშრომლობას საფუძველი ჩაუყარეს აკადემიკოსმა  შოთა ძიძიგურმა და ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორმა რევაზ კიკნაძემ. The initiators and organizers of the conference are Commission for Georgian Historcal Sources   at the Georgian National Academy of Sciences (Chair: Academician Roin Metreveli) and Department of Medieval History of Georgia & Source-Studies   at the Ivane Javakhishvili Institute of History & Ethnology of the Ivane Javakhishvili Tbilisi State University (Head: Professor Mariam Chkhartishvili). Both these academic bodies intensively collaborated during many years and in result of their joint efforts many conferences were held. The ground to the fruitful cooperation was laid by the Academician Shota Dzidziguri and Doctor of Sciences in History Revaz Kiknadze since 1970s.  საორგანიზაციო საორგანიზაციო საორგანიზაციო საორგანიზაციო კომიტეტიკომიტეტიკომიტეტიკომიტეტი თავმჯდომარეთავმჯდომარეთავმჯდომარეთავმჯდომარე:::: საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ვიცე-პრეზიდენტი, აკადემიკოსი როინ მეტრეველი წევრებიწევრებიწევრებიწევრები:::: ზაალ აბაშიძე, გონელი არახამია, ფელიქს კალანდარიშვილი, ბუბა კუდავა, ზურაბ თარგამაძე, რუსუდან ლაბაძე, დავით მერკვილაძე, სოფიო ქადაგიშვილი, გურამ ქარდავა, მარიამ ჩხარტიშვილი, ეთერ ცერცვაძე, ელზა ხაინდრავა, ლაშა ხართიშვილი, თემო ჯოჯუა Organizing CommitteeOrganizing CommitteeOrganizing CommitteeOrganizing Committee Chairman:Chairman:Chairman:Chairman: Vice-President of the Georgian National Acadamy of Sciences, Academician Roin Metreveli Members:Members:Members:Members: Zaal Abashidze, Goneli Arakhamia, Mariam Chkhartishvili, Temo Jojua, Sophio Kadagishvili, Phelix Kalandarishvili, Guram Kardava, Elza Khaindrava, Lasha Khartishvili, Buba Kudava, Rusudan Labadze, Davit Merkviladze, Zurab Targamadze, Eter Tsertsvadze  საე საე საე საერთაშორისორთაშორისორთაშორისორთაშორისო სამეცნიერო სამეცნიერო სამეცნიერო სამეცნიერო საბჭო საბჭო საბჭო საბჭო როინ მეტრეველი (საქართველო), გიული ალასანია (საქართველო), გონელი არახამია (საქართველო), ივან ბილიარსკი (ბულგარეთი), ვერნერ ზებტი (ავსტრია), ანდრეა კარტნი (იტალია), რიჩარდ კულეშა (პოლონეთი), ალექსეი ლიდოვი (რუსეთი), ჰაირაპეტ მარგარიანი (სომხეთი), მარიამ ჩხარტიშვილი (საქართველო) International Scientific CommitteeInternational Scientific CommitteeInternational Scientific CommitteeInternational Scientific Committee Roin Metreveli (Georgia), Giuli Alasania (Georgia), Goneli Arakhamia (Georgia), Ivan Biliarsky (Bulgaria), Andrea Carteny (Italy), Mariam Chkhartishvili (Georgia), Ryszard Kulesza (Poland), Alexei Lidov (Russia), Hairapet Margaryan (Armenia), Werner Seibt (Austria)  25   (ფელეტონები, ნაკვესები, კარიკატურები) უნებურად აძლევდა ბევრად ობიექტურ  სახეს. „ნიანგის“ მასალებში ჩანს დიფერენცირებული მიდგომა. მაგალითად, საგარეო პოლიტიკის თემები სრულად მოქცეულია საბჭოთა პრიზმაში და ცენზურა ასპროცენტიანია. ოფიციალური დადგენილებები და პარტიული ხაზი, აგრეთვე ჟურნალ „კროკოდილის“ კოპირებაც სრულად არის ცენზურის გავლენის ქვეშ.  სამაგიეროდ ბევრად მეტი თავისუფლებაა სოციალური გარემოს ასახვისას და მთელი რიგი საბჭოთა კამპანიები („ყამირი“, „სიმინდის თესვა“, „სოფლის აღორძინება“, მწერლობაში გაწვევა, ბრძოლა სპეკულანტობასთან) თავისდაუნებურად გაშარჟებულია და მათი რეალური სოციალური ქვეტექსტებიც კარგად ჩანს. დროისდროისდროისდროის პარადიგმაპარადიგმაპარადიგმაპარადიგმა IVIVIVIV –––– XIXIXIXI საუკუნეების საუკუნეების საუკუნეების საუკუნეების ქართულქართულქართულქართულ  საისტორიო საისტორიო საისტორიო საისტორიო დადადადა ჰაგიოგრაფიულჰაგიოგრაფიულჰაგიოგრაფიულჰაგიოგრაფიულ ნარატივშინარატივშინარატივშინარატივში რუსუდან რუსუდან რუსუდან რუსუდან ლაბაძე ლაბაძე ლაბაძე ლაბაძე 1. დროის აღქმა მსოფლმხედველობის ფუნდამენტური წანამძღვარია. დროის  სხვადასხვა პარადიგმები ამა თუ იმ ეპოქის ადამიანთა ქცევის მოდელებსა და ფასეულობათა სისტემებს აყალიბებს. ქრისტიანული ისტორიული შემეცნების პარადიგმა, რომელიც საეკლესიო კულტურის წიაღში შეიქმნა, ორ ძირითად იდეას – ღვთიურ განგებას და ისტორიული დროის ხაზოვან განვითარებას – დაემყარა. მაშინ, როცა ანტიკური ისტორიოგრაფია კონკრეტული პოლიტიკური საზოგადოების ისტორიას გვთავაზობდა, რომლის არსებობის დრო ისტორიის დროსაც წარმოადგენდა. ეს იყო წყვეტილი, ავტონომიური პერიოდები, რადგან ერთი პოლიტიკური  საზოგადოების დრო კორელაციაში არ მოდიოდა მეორის დროსთან. 2. შუა საუკუნეებში დროის აღქმის პრობლემას დიდი ხანია სწავლობენ. ვერცერთი თანამედროვე სრულყოფილი გამოკვლევა შუა საუკუნეების ისტორიის  შესახებ გვერდს ვერ აუვლის დროის პრობლემატიკას. მათი უმრავლესობა ფრანგული „ანალების“ სკოლის ისტორიკოსთა შრომებით არის შთაგონებული. ამ თვალსაზრისით, განსაკუთრებით აღსანიშნავია ფ. ბროდელის, ჟ. ლე გოფის, ე. ლე რუა ლადიურის და  სხვათა ნაშრომები ისტორიული დროის შესახებ. 3. ეკლესიის მონოპოლია დროზე, ზოგადად, შუა საუკუნეების უნივერსალური მოვლენაა და ისევე ვრცელდება დასავლურ ქრისტიანობაზე, როგორც აღმოსავლურზე. ამდენად, ვერც ქართული საეკლესიო და ისტორიული მწერლობა იქნება გამონაკლისი. 4. IV – XI სს-ის ჰაგიოგრაფიული ნარატივი აღბეჭდილია ეკლესიის დროით, რომელიც მხოლოდ ერთ, საეკლესიო კალენდარს სცნობს და ყველასათვის არ არის  ხელმისაწვდომი. ჰაგიოგრაფიული ქმნილების ქარგა აგებულია წმინდანის ცხოვრებაზე, რომელიც საზოგადოების მაგალითია ან ასეთად უნდა იქცეს. ამ ცხოვრების თუ მარტვილობის ყოველი დღე, საათი, წუთი თუ წამი ეკლესიის კუთვნილებაა.  შესაბამისად დღე გამოიხატება დღესასწაულებით და წმინდანთა ხსენების დღეებით. დროის გაზომვის უფრო მცირე ერთეულია ლიტურგიკული მსახურების მიხედვით დაყოფილი დროის აღმნიშვნელი „ჟამი“, რომელიც უნივერსალურია და თანაბრად გამოხატავს ჰაგიოგრაფიის საეკლესიო დროსა და ისტორიოგრაფიის საერო დროს. 5. საეკლესიო დროის განსაკუთრებული ნაწილია ესქატოლოგიური დრო, რომელსაც იცნობს როგორც ჰაგიოგრაფია, ისე საისტორიო მწერლობა. თუმცა კი,  26   ესქატოლოგიური დრო ჰაგიოგრაფიაში უფრო ხელშესახებია. საკმარისია ითქვას, რომ „წმ. აბო თბილელის მარტვილობაში“ ესქატოლოგიური თეორიაა ჩამოყალიბებული, რომელიც იოანე საბანისძეს ეკუთვნის. 6. ქართულ საისტორიო მწერლობაში კარგად იგრძნობა ღვთიური განგებაც და დროის ხაზოვანი განვითარებაც. „ქართლის ცხოვრების“ პირველი თხზულებებისათვის (ლეონტი მროველი, ჯუანშერი) უცხოა დროის შკალაზე თარიღის, როგორც მიჯნის, გაგება. აქ დრო გააზრებული და განცდილია როგორც თაობათა ცვლა და მეფეთა მმართველობის პერიოდი. 7. „ქართლის ცხოვრებაში“ კონკრეტული დროის განცდა პირველივე თარიღთან ერთად ჩნდება. ქრონოლოგიით მდიდარი სუმბატ დავითის-ძის თხზულება დროის გაგებას ერთდროულად რამდენიმე ერთეულით ავსებს: ქართული ქორონიკონი, წელთაღრიცხვა ქვეყნის შექმნიდან, თვე, რიცხვი, დღე. 8. ჰაგიოგრაფიული მწერლობისაგან განსხვავებით, სადაც ესქატოლოგიური დრო განმსაზღვრელია, IV-XI სს-ის ქართულ საისტორიო ნარატივში ეს მოტივი უფრო ზოგადი დისკურსით არის წარმოდგენილი. თუმცა, ისტორიოგრაფიაშიც ეკლესიის დრო პრევალირებს და მისი გადმოცემის სიმძაფრე მემატიანის განსწავლულობაზე და იმ მიზანზეა დამოკიდებული, რისი აღწერა სურს კონკრეტულ შემთხვევაში, მშრალი ქრონიკის თუ მეფის პანეგირიკის, რომელიც, პირველ რიგში, ფეოდალურ დროს განეკუთვნება. 9. ისტორიოგრაფიულ თხზულებებშიც წლიურ ციკლს თორმეტი თვე და ოთხი დრო ადგენს. დღის ქრონოლოგიური დაყოფა უფრო საეროა, ვიდრე საეკლესიო, ხოლო რაც შეეხება დროის ფატალისტურ კონცეფციას, იგი თითქმის უალტერნატივოა შუა  საუკუნეების ქართულ საისტორიო მწერლობაში. მამულიმამულიმამულიმამული, , , , მამულიშვილობამამულიშვილობამამულიშვილობამამულიშვილობა, , , , იდენტობაიდენტობაიდენტობაიდენტობა იაკობიაკობიაკობიაკობ გოგებაშვილისგოგებაშვილისგოგებაშვილისგოგებაშვილის პუბლიცისტურიპუბლიცისტურიპუბლიცისტურიპუბლიცისტური წერილებისწერილებისწერილებისწერილების მიხედვითმიხედვითმიხედვითმიხედვით    ქეთევან  ქეთევან  ქეთევან  ქეთევან მანია მანია მანია მანია XIX ს-ის II ნახევარში რთული გამოწვევების წინაშე აღმოჩნდა ქართული იდენტობა – რუსული მმართველობა გადაშენებით ემუქრებოდა ყოველივე ქართულს – ენას, კულტურას, ტრადიციას. ქართული ინტელიგენციის უმთავრეს საზრუნავს მამული და საკუთარი ვინაობის დაცვა წარმოადგენდა. ამ მიზნით აქტიური პროპაგანდა გაიმართა ბეჭდურ მედიაში. მედია ამ მასალებით საერთო სატკივარის გარშემო რაზმავდა მკითხველ ერთობას, აძლიერებდა მკითხველებში იდენტობის განცდას, მოუწოდებდა მათ ეროვნული იდეალებისთვის ბრძოლა-თავგანწირვისაკენ. აქტიურად ჩაება ი. გოგებაშვილი ეროვნულ-განმათავისუფლებელ მოძრაობაში. ნაციონალური ძალის საძირკველს წარმოადგენს ტერიტორია, მიწა-წყალი, მამული, სამშობლო. სამშობლო მიწა-წყალი, გარდა იმისა, რომ არის საარსებო ტერიტორია, ამასთან აქვს საკრალური მნიშვნელობა. იგი არის დიდებულ მამა-პაპათა სავანე. ამიტომაც ი. გოგებაშვილი უპირველესად მამულის დაცვაზე და ხალხში მამულიშვილური გრძნობის გაღვიძების აუცილებლობაზე აკეთებდა აქცენტს. ეროვნული გრძნობის გაძლიერება მისი შეხედულებით, შესაძლებელი იყო ჭეშმარიტი მამულიშვილების აღზრდით. აღნიშნული თვალსაზრისით კი უდიდეს
Related Search
Similar documents
View more...
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks