Cumhuriyet Dönemi’nde Astronomi Çalısmaları

Description
Cumhuriyet Dönemi’nde Astronomi Çalısmaları

Please download to get full document.

View again

of 14
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Information
Category:

Climate Change

Publish on:

Views: 3 | Pages: 14

Extension: PDF | Download: 0

Share
Tags
Transcript
    “XIV. Ulusal Astronomi Kongresi” 31 A  ğ  ustos – 4 Eylül 2004, Kayseri Editörler:  İ  .KÜÇÜK, F.F.ÖZEREN ve  İ  .YUS   İ  FOV    Cumhuriyet Dönemi’nde Astronomi Çalı ş maları 1   Doç. Dr. Yavuz Unat 1 , İ nan Kalaycıo ğ ulları 2   1  Ankara Üniversitesi Felsefe Bölümü, Bilim Tarihi Anabilim Dalı Dil ve Tarih-Co ğ rafya Fakültesi 06100, Ankara unat@humanity.ankara.edu.tr 2  Ankara Üniversitesi Felsefe Bölümü, Bilim Tarihi Anabilim Dalı Dil ve Tarih-Co ğ rafya Fakültesi 06100, Ankara inankalayciogullari@mynet.com Özet: Cumhuriyet tarihinin ilk üniversite reform hareketi olan 1933 Üniversite Reformu’yla İ stanbul Darülfünunu la ğ v edilerek İ stanbul Üniversitesi, 1944 yılında da Ankara Üniversitesi Astronomi Enstitüsü ve 1963’te enstitünün ara ş tırma merkezi olarak Ahlatlıbel Gözlemevi kurulmu ş tur. İ stanbul ve Ankara Üniversiteleri’nin öncülük etti ğ i ça ğ da ş  astronomi çalı ş malarına paralel çalı ş malar, daha sonraları di ğ er üniversitelerin bünyesinde de sürdürülmeye ba ş lanmı ş tır. Günü-müzde astronomi çalı ş maları, ODTÜ, İ nönü Üniversitesi, Ege Üniversitesi, Ankara Üniversitesi, Erciyes Üniversitesi’nde bölüm olarak astronomi çalı ş malarına katkı sa ğ layabilecek düzeyde devam etmektedir. Bu çalı ş mada, Türkiye’deki ça ğ -da ş  astronomi e ğ itimi ve ara ş tırmalarının tarihsel bir dökümü yapılacak ve Türkiye’de astronomi biliminin kurumsalla ş -masına öncülük eden ve katkı sa ğ layan bilim adamlarının çalı ş maları de ğ erlendirilecektir. Anahtar kelimeler:  astronomi: astronomi tarihi: Türkiye’de astronomi. Abstract: The first university in Republic of Turkey was Istanbul University founded in 1933. After that, this institute followed another institutes such as the astronomy institute in Ankara University in 1944, department of astronomy in Ege University in 1962-63. Also, observatories founded in Turkey such as Istanbul University Observatory in 1935, Ahlatlıbel Observatory in 1963, and lastly TUBITAK National Observatory in 1997. In this article, working on astronomy will be put on paper in Turkey from 1923 to 2004 and studies and contributions of astronomers will be given. Key words:  astronomy: history of astronomy: astronomy in Turkey. 1  XIV. Ulusal Astronomi Kongresi, Kayseri Erciyes Üniversitesi, 31 A ğ ustos – 4 Eylül, Kayseri 2004. 1. Giri ş   Osmanlı İ mparatorlu ğ u, 1912 Balkan Sava ş ı ve ardından da 1914-1918 yılları arasındaki Birinci Dünya Sava ş ı sonucunda adeta tükenmi ş ti. Böyle bir dönemde e ğ itim, ö ğ retim ve bilimsel etkinlikle-rin aksaması do ğ aldır. Ancak bu aksaklık, 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet'in ilanında sonra Atatürk'ün çabalarıyla giderilmi ş  ve ça ğ da ş  uygarlıklar seviye-sine ula ş mak amaç olmu ş tur. Atatürk, ülkeye bir yol gösterici olarak bilimi kabul etmi ş  ve bunu da "  Hayatta en hakiki mür   ş it ilim-dir  ." sözü ile belirtmi ş tir. Atatürk'e göre, memleke-tin korunması için alınacak en önemli önlem ve hatta bir ülkenin özgür ve ba ğ ımsız olması için gerekenler bilim ve irfandır. Cumhuriyet'in ilanın-dan sonra da Atatürk, bu dü ş üncesini hızla uygula-maya geçirmek istemi ş  ve bu dü ş üncesine dayalı olarak 1924 yılında İ stanbul Darülfünûn'u İ stanbul Üniversitesi olarak yeniden ş ekillenmi ş tir. Atatürk burada ısrarla üniversite ve alt birimler olarak fa-külte adının kullanılmasını istemi ş tir. Böylece 1933 yılında üniversite reformuyla üniversite-lerde yeni bir yapılanma olmu ş  ve bu reformun gerçekle ş ti ğ i yıllarda yurt dı ş ından bilim adam-ları getirilerek özellikle İ stanbul Üniversitesi'n-de görev almı ş lardır. Üniversitede ba ş latılan yenilik hareketinin bir devamı olarak, daha sonraki yıllarda önce An-kara Üniversitesi, daha sonra Hacettepe Üniver-sitesi, İ zmir'de Ege Üniversitesi ve Erzurum'da Atatürk Üniversitesi ve yine Ankara'da Orta Do ğ u Teknik Üniversitesi kurulmu ş tur. Bu üniversitelerde çalı ş an elemanlar hemen her alanda verimli çalı ş malar yapmı ş lardır.   Türkiye'de astronomi ara ş tırmaları 1933 üniver-site reformuyla, ilk önce İ stanbul Üniversite-si'nde yabancı bilim adamları tarafından ba ş la-tılmı ş tır. Yabancı uyruklu bilim adamları, ça-lı ş malarına ve katkılarına 1967 yılına kadar devam etmi ş lerdir. Türk astronomları ise, ilkin tez çalı ş malarıyla bu alanda çalı ş maya ba ş la-  Unat vd.: Cumhuriyet Dönemi Astronomisi mı ş lar ve ilk yurt dı ş ı bilimsel makale 1935 yılında yayımlanmı ş tır. Astronomi çalı ş maları, günümüzde birkaç üniversi-te ve bu üniversitelere ba ğ lı olarak devam etmekte-dir. 1933 yılında İ .Ü. Fen Fakültesi bünyesinde Astronomi Enstitüsü ve 1936 yılında da bu enstitü için Üniversite bahçesine küçük bir gözlemevi kurulmu ş tur. 1944 yılında Okyay Kabakçıo ğ lu'nun gayretleriyle Ankara Üniversitesi'nde Astronomi Enstitüsü açılmı ş  ve 1963 yılında da bu enstitüye ba ğ lı Ahlatlıbel Gözlemevi hizmete girmi ş tir. Ege Üniversitesi Astronomi Bölümü ise 1962 yılında kurulmu ş , Ege Üniversitesi Gözlemevi de Abdullah Kızılırmak tarafından 1965 yılında tamamlanmı ş tır. Yine 1962 yılında Bedri Süer tarafından Orta Do ğ u Teknik Üniversitesi'nde astronomi dersleri verilme-ye ba ş lanmı ş  ve sonraki yıllarda Dilhan Eryurt ve Hakkı Ögelman'ın çabalarıyla Fizik Bölümü içeri-sinde Astrofizik Anabilim Dalı kurulmu ş tur. 1987'de İ nönü Üniversitesi'ne Zeki Aslan'ın atan-masıyla burada astronomi dersleri verilmeye ba ş -lanmı ş  ve küçük bir de gözlem istasyonu kurulmu ş -tur. Cumhuriyet Dönemi’nde Türkiye’deki astronomi çalı ş malarını dört bölümde incelemek mümkündür. 2. 1933-1943 Ba ş langıç Dönemi, Birinci Ku ş ak Çalı ş malar, İ stanbul Üniversitesi Astronomi Enstitüsü’nün Kurulu ş u ve İ lk Dönem Astronomi Çalı ş maları   Ba ş langıç Dönemi olarak adlandırdı ğ ımız I. Dö-nem’deki çalı ş malar 1933-1944 yııları arasını kap-samaktadır. 1933 öncesine baktı ğ ımızda astronomi ile çalı ş maların yok denecek kadar az oldu ğ unu söyleyebiliriz. 1867 yılında, Fransız mühendisi Coumbary’nin giri ş imleriyle bir gözlemevi kurul-mu ş , 1910 yılında gözlemevi Mehmed Fatin Gök-men tarafından yeniden yapılanmı ş  ve 1911 yılında Kandilli Gözlemevi adıyla çalı ş malarına ba ş lamı ş tı. Cumhuriyet’in ilk yıllarında astronomi faaliyetleri sürdürülmesine kar ş ın, Cumhuriyet Türkiye’sinde astronomi çalı ş maları 1933 üniversite reformundan sonra ba ş lamı ş tır. Cumhuriyet döneminde ilk büyük atılım, İ stanbul Üniversitesi, Fen Fakültesi Astronomi Enstitüsü'nün kurulmasıyla ba ş lamı ş tır. Bugün Beyazıt'ta İ stanbul Üniversitesi'nde yer alan Astronomi ve Uzay Bilim-leri Bölümü, 1933 yılında İ .Ü. Fen Fakültesi bünye-sinde Astronomi Enstitüsü adıyla Berlin Postdam Gözlemevi'nde çalı ş mı ş  olan Ord. Prof. Dr. Erwin Finlay Freundlich tarafından kurulmu ş tur. Enstitüde, 1 Ocak 1934'de Ord. Prof. Dr. W. Gleissberg göreve ba ş lamı ş , 24 Eylül 1934 yılında Nüzhet Toydemir (Gökdo ğ an), 1935 yılında Dr. Tevfik Okyay Kabakçıo ğ lu ve Paris Pi ş mi ş  çalı ş malara katılmı ş -lardır. Aynı yıl, Alman astronom Freundlinch tara-fından İ stanbul Üniversitesi'nde İ stanbul Üniversite-si Gözlemevi (IUO) kurulmu ş tur. 1 Eylül 1938'de de fotometri konusunda dünyaca ünlü Ord. Prof. Dr. H. Rosenberg göreve ba ş lamı ş  ancak kısa süre sonra vefat etmi ş tir.   Enstitü 1933-1935 yılları arasını, Zeynep Hanım Kona ğ ı'nda çalı ş malarını sürdürmü ş , 1936-1937 ders yılından itibaren de İ .Ü. Merkez bahçesin-de yer alan ve Prof. Dr. Arif Hikmet Holtan tarafından planı çizilip, Ekrem Hakkı Ayverdi tarafından yaptırılan bugünkü binalarına ta ş ın-mı ş tır. 1958 yılında Prof. Nüzhet Gökdo ğ an bölüm ba ş kanı oldu ğ unda bölümün ikinci binası bitirilmi ş tir. 1958'den sonraki yıllarda Astronomi Enstitüsü Bölüm haline gelmi ş  ve YÖK'ün fakültelerdeki bölümler üzerinde yaptı ğ ı düzenlemeler sonucu 1982'de Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü adını almı ş tır. 3. 1944-1962 Olgunla ş ma Dönemi, İ kinci Ku ş ak Çalı ş malar, Ankara Üniversitesi Astronomi Enstitüsü’nün Kurulu ş u ve Astronomi Çalı ş maları-nın Olgunla ş ması İ stanbul Üniversitesi’nde Astronomi Enstitü-sü’nün açılmasından 11 sene sonra Cumhuriyet Türkiyesi’nde Astronomi alanında ikinci önemli geli ş me Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi’nde Astronomi Enstitüsü’nün kurulmasıdır. Astro-nomi Enstitüsü 1944 yılında Okyay Kabakçıo ğ lu'nun çabalarıyla kurulmu ş tur. Ensti-tü’nün ilk asistanı Dilhan Eryurt’dur. 1954 yılın-da Enstitünün ba ş ına E. A. Kreiken getirilmi ş tir. 1958 yılında da Ahlatlıbel Köyü yakınlarında gözlemevi kurma çalı ş maları Kreiken'in giri ş im-leriyle ba ş lamı ş  ve 26 A ğ ustos 1963'te NATO ve ARGE tarafından düzenlenen Yıldız Sistemleri-nin Yapısı adlı Uluslararası bir sempozyumla Ahlatlıbel Gözlemevi hizmete açılmı ş tır. Göz-lemevi 1964'te ba ğ ımsız bir ara ş tırma enstitüsü olmu ş tur. Böylece ilk ku ş ak astronomları diyebilece ğ imiz Nüzhet Gökdo ğ an, Tevfik Kabakçıo ğ lu, Paris Pi ş mi ş , Metin Hotinli ve Edibe Ballı’nın ardın-dan, Ankara Üniversitesi’nde Astronomi Kürsü-sü’nün açılmasıyla Dilhan Eryurt, Bedri Süer, Abdullah Kızılırmak, Rümeysa Kızılırmak gibi ikinci ku ş ak astronomlarının yeti ş meye ba ş ladı- ğ ına tanık oluyoruz. 4. 1963-1981 Yaygınla ş ma Dönemi, Üçüncü Ku ş ak Çalı ş maları, Ege ve ODTÜ Astronomi Bölümlerinin Ku-rulu ş u ve Astronomi Çalı ş malarının Yaygınla ş ması Cumhuriyet Türkiyesi’nde Astronomi alanında di ğ er önemli geli ş me Ege ve ODTÜ astronomi  Unat vd.: Cumhuriyet Dönemi Astronomisi bölümlerinin kurulu ş u ile ya ş anmı ş tır. Böylece astronomi bölümleri yaygınla ş maya ba ş lamı ş  ve bilimsel çalı ş malar yo ğ unla ş mı ş tır. 1955-1956 ö ğ retim yılında Tıp ve Ziraat fakülteleri kurulan Ege Üniversitesinin üçüncü fakültesi 1961-1962 ö ğ retim yılında kurulmu ş  olan Fen Fakülte-si’dir. Bu fakültenin Astronomi Kürsüsü, 1962-1963 ö ğ retim yılında Matematik Kürsüsü'nün yöne-timinde kurulmu ş  ve ö ğ retim faaliyetine geçmi ş tir. Ba ş langıçta di ğ er üniversite ö ğ retim elemanları burada ders vermi ş ler, 15 Ekim 1962-11 Ocak 1963 tarihleri arasında Dr. Flecktenstein, yabancı uzman olarak kürsüde çalı ş maya ba ş lamı ş tır. 8 Ocak 1963 tarihinde Astronomi Kürsüsü'ne Doç. Dr. Abdullah Kızılırmak ve As. Dr. Rümeysa Kızılırmak atan-mı ş lar ve böylece Astronomi Kürsüsü ba ğ ımsız ş eklini almı ş tır. 1 Kasım 1965’de de Batı Almanya uyruklu Prof. Dr. Hans Kienle, kürsüdeki görevine ba ş lamı ş  ve 1969-1970 ö ğ retim yıllarında Amerika-lı Prof. Dr. T. L. Swihart, 1971-1972 ve 1972-1973 ö ğ retim yıllarında ise Prof. Dr. R. H. Wilson söz-le ş meli ö ğ retim üyesi olarak bu kürsüde görev almı ş lardır. Ege Üniversitesi Astronomi Kürsüsü kurulurken, okutulan astronomi derslerinin uygulamalarını yapmak, astronomi e ğ itimine yardımcı olmak, gök-bilimcilere yeti ş me olanaklarını sa ğ lamak, bilimsel ara ş tırmaları yapmak, ulusal ve uluslararası gözle-mevleriyle bilimsel i ş birli ğ i kurmak, halkın astro-nomiye merakını giderecek faaliyetlerde bulunmak amaçlarını gerçekle ş tirmek için bir gözlemevi kur-ma çabalarına girilmi ş  ve ba ş langıçta küçük bir gözlemevi kurulmu ş tur. Gözlemevi için bölgenin seçimi, Doç.Dr. Abdullah Kızılırmak, Doç.Dr. Recep Egemen ve yabancı uzman Dr. Fleckenstein'dan kurulu bir komisyonca yapılmı ş  ve en uygun yer olarak Bornova'nın güney do ğ usuna rastlayan Kemalpa ş a da ğ larının ete ğ inde Kuruda ğ  Tepesi seçilmi ş tir. Gözlemevi'nde ilk gözlem, Doç Dr. Abdullah Kızı-lırmak, Dr. Rümeysa Kızılırmak, Sezai Hazer, Ünal Akyol ve Ş ükrü Bozkurt'un 22 Haziran 1965 gecesi "de ğ i ş en yıldız" gözlemi olmu ş  ve Gözlemevi, 1967 yılında Fen Fakültesine ba ğ lı "Ege Üniversi-tesi Rasathanesi" adıyla tüzel ki ş ilik kazanmı ş -tır.1982 yılında ise gözlemevi, Fen Fakültesine ba ğ lı Ege Üniveristesi Gökbilimleri Ara ş tırma ve Uygulama Merkezi ş ekline dönü ş türülmü ş tür. 1962 yılında di ğ er bir geli ş me ODTÜ’de ya ş anmı ş -tır. Bedri Süer tarafından ODTÜ'de astronomi ders-leri verilmeye ba ş lanmı ş  ve daha sonra bu üniversi-tede 1968 yılında, Dilhan Eryurt ve Hakkı Ögelman'ın gayretleriyle Fizik Bölümü içerisinde Astrofizik Anabilim Dalı kurulmu ş tur. 1969 yılında da bu kadroda Paris Pi ş mi ş  katılır. 1990 yılında da kuramsal çalı ş malar yanında gözlemsel çalı ş maları da yürütebilmek için ODTÜ Fizik Bölümü Gözle-mevi faaliyete geçti. 5. 1982-2004 Geli ş me Dönemi, Dör-düncü Ku ş ak Çalı ş maları, Kandilli Gözlemevi’nin Bo ğ aziçi’ne Ba ğ lan-ması, TUG’un Kurulu ş u ve Gözleme-vi Ba ğ lantılı Çalı ş maların Artması Bir kurum olarak gözlemevleri ilk defa İ slâm Dünyası'nda ortaya çıkmı ş tır. Astronomi tari-hinde oldukça önemli olan bu geli ş me sayesinde gözlem yapmanın önemi anla ş ılmı ş  ve bu amaç-la hükümdarların deste ğ iyle büyük gözlemevleri kurulmu ş tur. Osmanlı İ mparatorlu ğ u’nda III. Murat dönemin-de İ stanbul’da Tophane sırtlarında 1575 yılında Takîyüddîn tarafından İ stanbul'da bir gözlemevi kurulmu ş tu. Bu gözlemevinde 16. yüzyılın en mükemmel gözlem araçları in ş a edilmi ş ti. Ancak 1577 yılında bir kuyruklu yıldız görülmesini ve 1578'de de veba salgını ba ş lamasını fırsat bilen-ler, bir gözlemevinin kuruldu ğ u her yerde felâ-ketlerin birbirini kovaladı ğ ını, Ulu ğ  Bey'in ölü-münü de örnek göstererek kanıtlamaya çalı ş mı ş -lar, Padi ş ah da bu baskılar sonucunda gözleme-vinin yıkılmasını emretmi ş ti. 1580 yılında da Kaptan-ı Derya Kılıç Ali Pa ş a bütün gözlem araçlarıyla birlikte bir gecede gözlemevini yerle bir etmi ş ti. Bu olay Osmanlılarda genellikle bilimsel çalı ş maları, özellikle astronomi çalı ş ma-larını olumsuz yönde etkilemi ş ti. Takîyüddîn’in İ stanbul’da kurmu ş  oldu ğ u İ stan-bul Gözlemevi’nden yakla ş ık 300 sene sonra, 1867 yılında, İ stanbul Beyo ğ lu’nda Parmakkapı’daki bir handa, Fransa’dan demiryo-lu yapımı için gelen Fransız mühendisi Coumbary’nin giri ş imleriyle bir gözlemevi ku-ruldu ve müdürlü ğ üne Coumbary getirildi; bu-günkü Kandilli Gözlemevi’nin temelini olu ş tu-ran ve Rasadhâne-i Âmire adıyla tanınan bu gözlemevi, 1873’te Viyana’da toplanan uluslara-rası meteoroloji ve astronomi kongresine Os-manlı delegesi olarak Coumbary’yi gönderdi ve burada alınan kararlar uyarınca Avrupa gözle-mevleri ile resmî ba ğ lantılar kuruldu; her yıl hava tahmin özetleri ile Osmanlı topraklarındaki depremlere ve etkilerine ili ş kin raporlar yayım-landı ve 1887 yılında 20 senelik meteorolojik gözlem sonuçlarını derleyen  Dersaadet  Rasadhâne-i Âmire’sinin Cevv-i Havaya Dâir 20 Senelik Tarassudâtı Neticesi (1868-1887)  adlı bir kitap çıkarıldı. Di ğ er taraftan, bu gözlemevi, namaz vakitlerinin belirlenmesi ve duyurulması, Ay ve Güne ş  tutulması vakitlerinin saptanması, Tophâne ve Dolmabahçe’deki kulelerin saatleri-nin ayarlanması, her sabah, İ stanbul’un hava durumunun Paris, Roma, Petersburg, Viyana, Odesa, Atina, Sofya ve Belgrad gözlemevlerine duyurulması ve oralardan gönderilen bilgilerin  Unat vd.: Cumhuriyet Dönemi Astronomisi i ş lenerek de ğ erlendirilmesi görevlerini de yürüttü. Coumbary’den sonra gözlemevinin müdürlü ğ üne, tahminen 1896’da Sâlih Zeki Bey getirildi; 1906 yılı sonlarına do ğ ru Sâlih Zeki Bey, bu görevi bırakarak Dârü’l-Fünûn müdürlü ğ üne geçti. Rasadhâne-i Âmi-re, II. Me ş rutiyet’in ilanından sonra (1908) Maçka Kı ş lası’nın kar ş ısına ta ş ındı. 1909 yılına kadar ara-lıksız olarak özellikle meteorolojik gözlemlere yö-nelik etkinliklerini yürüten Rasadhâne-i Âmire, bu tarihte patlak veren 31 Mart Olayları esnasında binası ve âletleri tahrip edildi ğ i için çalı ş malarını kısa bir süre durdurmak zorunda kaldı. 1910’da dönemin Maarif Nâzırı Emrullah Efendi tarafından 1868’den beri görev yapmakta olan ve Rasadhâne-i Âmire’nin müdürlü ğ üne atanan Mehmed Fatin Gökmen (1877-1955), yeniden ku-rulması istenen gözlemevinin yeri için incelemeler yapmı ş  ve bugünkü İ cadiye Tepesi’nde, Fransız Meteoroloji Birli ğ i aracılı ğ ıyla getirtilen ve birinci sınıf bir meteoroloji istasyonunda kullanılan âletler-le 1 Temmuz 1911 tarihinden itibâren sürekli ve düzenli bir biçimde meteorolojik unsurların ölçüm ve kayıtlarını ba ş latmı ş tır. Fatin Gökmen, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulması-nın ardından (1923), hükümete verdi ğ i bir öneride, gözlemevinden ayrı bir meteoroloji te ş kilâtı olu ş tu-rulmasının gerekli oldu ğ una de ğ inmi ş  ve gözleme-vinin Belçika’daki Uccle Kraliyet Gözlemevi gibi bir astronomi ve jeofizik gözlemevi olması için gerekli binaları yaptırmı ş  ve âletleri satın aldırmı ş tır; böylece bugün de faaliyet hâlinde bulunan Kandilli Gözlemevi’nin temelleri atılmı ş tır. Fatin Gökmen’in on be ş  yıllık bir çabayla Alman-ya’dan getirterek 1935 yılında monte ettirdi ğ i 20 milimetrelik Zeiss marka teleskop ile ömrü boyunca topladı ğ ı matematik ve astronomi ile ilgili yazma ve basma eserlerden olu ş an kitaplık, bugün de büyük bir önem ta ş ımakta ve ara ş tırmacılar tarafından kullanılmaktadır. 1982 yılında Kandilli Rasathanesi, Bo ğ aziçi Üniversitesi'ne ba ğ lanmı ş  ve ismi Bo ğ aziçi Üniversitesi Kandilli Gözlemevi (BUKOERI)   ol-mu ş tur. Türkiye Cumhuriyeti'nde ise bilimsel astronomi ve astrofizik çalı ş malarının yapıldı ğ ı ilk gözlemevi, 1935 yılında, Alman astronom E. F. Freundlinch tarafından İ stanbul Üniversitesi’nde açılmı ş tır. Bu-radaki çalı ş maları, 1963’de Ankara Üniversitesi Gözlemevi'ndeki, 1965’de Ege Üniversitesi Gözle-mevi'ndeki, 1982’de Bo ğ aziçi Üniversitesi Kandilli Gözlemevi’ndeki ve 1991 yılında ise Ortado ğ u Teknik Üniversitesi Gözlemevi'ndeki çalı ş malar izlemi ş tir. 1997 yılında da özel Eyübo ğ lu E ğ itim Kurumları Gözlemevi hizmete girmi ş tir. Bu üniversitelerdeki gözlemevlerinde çok sayıda ara ş tırmacı yeti ş mi ş  ve uluslararası düzey yakalan-maya çalı ş ılmı ş tır. Ancak burada kullanılan teles-kopların görece küçük çaplı olması ve bu gözle-mevlerinin kuruldukları yerlerde iklim ko ş ullarının gözleme elveri ş li bulunmaması nedeniyle yeni bir gözlemevine duyulan ihtiyaç zaman içerisinde artmı ş tır. Bu nedenle, uygun bir yerde ulusal bir gözlemevinin kurulması dü ş üncesi gündeme gelmi ş  ve 1965’ten bu yana bu dü ş ünce astro-nomlar tarafından geli ş tirilmi ş tir. Bu amaç do ğ rultusunda, Antalya’nın Saklıkent ilçesinde bulunan, Bakırlıtepe’de ulusal gözlemevinin in ş asına ba ş lanmı ş  ve 5 Eylül 1997’de TÜB İ TAK Ulusal Gözlemevi adı ile hizmete açılmı ş tır. Türkiye'de bir ulusal gözlemevinin kurulması dü ş üncesi 1960'larda olu ş mu ş  ve ilk önemli adım TÜB İ TAK bünyesinde 1979 yılında "U-zay Bilimleri Ara ş tırma Ünitesi" adı altında bir birimin kurulmasıyla atılmı ş tır. 1983 yılında bu birim, Ulusal Gözlemevi Yer Seçimi Güdümlü Projesi'ne dönü ş mü ş  ve böylece uzun süreli bir çalı ş ma ba ş lamı ş tır. Proje çerçevesinde ilk a ş amada on yedi da ğ  belirlenmi ş , bunlardan dördünde e ş  zamanlı olarak çe ş itli astronomi gözlemleri yapılmı ş  ve 1992 yılında TÜB İ TAK ve DPT'nin i ş birli ğ i ile Ulusal Gözlemevi'nin kurulu ş  çalı ş maları res-men ba ş lamı ş tır. 1993 yılında 1900 metre yükseklikteki Saklı-kent'ten 2550 metre yükseklikteki Bakırlıtepe'ye kadar 6.5 km'lik yol ile merkez binası ve 1995 yılında da 40 santimetrelik teleskop binasının yapımına ba ş lanmı ş tır. Teleskopun montajı A ğ ustos 1996'da tamamlanmı ş  ve ilk gözlem 17/18 Ocak 1997 gecesi yapılmı ş tır. 1998 yılı sonlarında teleskopun kalan mekanik ve optik parçalarının montajı da tamamlanmı ş  ve bunu ince optik ayarlar izlemi ş tir. TUG, TÜB İ TAK Ba ş kanlı ğ ı'na do ğ rudan ba ğ lı bir "enstitü" statüsünde çalı ş malarını sürdür-mektedir ve Yönetim Merkezi, Akdeniz Üniver-sitesi Yerle ş kesi'ndedir. Bugün bu gözlemevlerinin faaliyetleri dı ş ında, İ nönü Üniversitesi Astrolab İ stasyonu (IUAS), Erciyes Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilim-leri Bölümü, Çukurova Üniversitesi Uzay Bilim-leri ve Güne ş  Enerjisi Ara ş tırma ve Uygulama Merkezi'ndeki çalı ş malarını da eklemek gerekir.   Bu dönemde, astronomi çalı ş maları çe ş itli üni-versitelerde astronomi ara ş tırma merkezleri sayesinde oldukça yo ğ unla ş mı ş tır. 1979-1980 yıllarında Çukurova Üniversitesi’nde Hakkı Ögelman önderli ğ inde Güne ş  Evi in ş a edilmi ş  ancak atıl durumda bırakılmı ş tır; 1991 yılında Mehmet Emin Özel ba ş kanlı ğ ında Uzay Bilim-leri ve Güne ş  Enerjisi Ara ş tırma ve Uygulama Merkezi (UZAYMER) olarak yeniden faaliyet-lerine ba ş lamı ş tır. 1989 yılında, Zeki Aslan tarafından İ nönü Üniversitesi Gökbilimleri Ara ş tırma ve Uygulama Merkezi açılmı ş  ve biri astrofizik, di ğ eri de astrometri olmak üzere iki istasyon kurulmu ş tur. 1992 yılında ise Paris  Unat vd.: Cumhuriyet Dönemi Astronomisi Gözlemevi ile yapılan bir anla ş ma çerçevesinde, Güne ş , yıldız ve gezegen gözlemlerinin yapıldı ğ ı Danjon Astrolabı İ stasyonu kurulmu ş tur. Bu istas-yon 1998'de sökülmü ş  ve Antalya'ya ta ş ınmı ş tır. 1-2 Kasım 1997 tarihinde yapılan "Orta Ö ğ retimde Temel Bilimler Sempozyumu" ile   Eyübo ğ lu E ğ itim Kurumları Gözlemevi hizmete girmi ş  ve ö ğ rencile-rin fen ve matematik bilimlerine yeni bir bakı ş  açısı kazanmalarını sa ğ lamı ş tır. İ kinci Eyübo ğ lu Gözle-mevi ise 1999-2000 ö ğ retim yılında Çamlıca İ lkö ğ -retim Okulu’nda açılmı ş tır. 1990 yılında ise Anka-ra'da DPT’nin iste ğ i ile, TÜB İ TAK'ın bünyesinde   TÜB İ TAK - Mam Uzay Bilimi ve Teknolojileri Bölümü Ubitek kurulmu ş , 1991 yılında Gebze'ye ta ş ınmı ş  ve bir Uzay Bilimleri Bölümü’ne dönü ş tü-rülmü ş tür. 1993 yılında ise Anadolu Üniversite-si’nde Uydu ve Uzay Bilimleri Ara ş tırma Enstitüsü kurulmu ş tur. 1994 yılında da Kayseri Erciyes Üni-versitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Fizik Bölümü içerisinde İ brahim KÜÇÜK tarafından astrofizik çalı ş maları ba ş latılmı ş  olup daha sonra 1999 yılında aynı fakültede yine Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü açılmı ş tır.   2001 yılında ise Çanakkale Onsekiz Mart Üniversi-tesi bünyesinde Astrofizik Ara ş tırma Merkezi (ÇAAM) ve Ulupınar Astrofizik Gözlemevi kurul-mu ş  (ÇUAG) ve 2002’de faaliyetlerine ba ş lamı ş tır. Bu kurumlar dı ş ında Türkiye’de uzaya yönelik faaliyetleri gerçekle ş tirmek için de Türk Uzay Ku-rumu (TUK) ve Uzay Ara ş tırmaları Çalı ş ma Grubu (SPACETURK, 1999) kurulması yönünde giri ş im-lere ba ş lanmı ş tır.. Türkiye’de astronomi sevdirmek ve amatör astro-nominin yaygınla ş ması için astronomi toplulukları da bulunmaktadır. Günümüzde faaliyet gösteren sekiz astronomi derne ğ i mevcuttur. 1.   TAD, Türk Astronomi Derne ğ i; 1954 yılında kurulmu ş tur. 2.   ASART, Ankara Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü Astronomi Ara ş tırma Top-lulu ğ u 3.   METU Astrofizik Grubu 4.   EÜAT, Ege Üniversitesi Astronomi Toplulu ğ u: 1992 yılında, üniversitenin Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü akademik çalı ş anları ve ö ğ renci-leri tarafından kurulmu ş tur. 5.   AMAD, Amatör Astronomi Toplulu ğ u 6.   AAT, ODTÜ Amatör Astronomi Toplulu ğ u: ODTÜ Amatör Astronomi Toplulu ğ u 1986 yılında kurulmu ş  ve bugüne kadar gökbilim alanında bir çok çalı ş ma yapmı ş tır. Esas amacı, gökbilim seven insanları bir araya getirmek, onlara gözlem yapma fırsatı vermek amatör olarak gökbilim üzerine göz-lemsel çalı ş malar yapmaktır. 7.   Bilkent Üniversitesi Astronomi Toplulu ğ u 8.   AKAT, Ali Ku ş çu Amatör Astronomi Toplulu- ğ u: Ali Ku ş çu Astronomi Toplulu ğ u (AKAT), 1997'de İ stanbul’da, birkaç astronomi meraklısının bir araya gelmesiyle olu ş mu ş tur. Bir amatör astro-nomi toplulu ğ u olan AKAT, İ stanbul’da ve Türkiye çapında amatör astronomiye ilgi duyan insanları bir araya getirmek, çaba ve çalı ş mala-rında kendilerini geli ş tirebilecekleri ve yardım-la ş abilecekleri bir platform sunmaktır. Toplu-luk’un üye sayısı 30'un üzerindedir. 6. Sonuç Türkiye’de astronomi alanındaki bilimsle çalı ş -malar 1933 yılı Üniversite Reformuyla önce İ stanbul Üniversitesi’nde ba ş ladı ğ ını görüyoruz. Bilimsel ara ş tırmalar öncelikle tez çalı ş malarıy-la ortaya çıkmı ş  ve gözlemevlerinin kurulu ş uyla Türk astronomlarının ara ş tırma alanları geni ş -lemi ş tir. Bu tarihten günümüze kadar hangi konular, hangi oranlarda, hangi yıllarda yapıl-mı ş tır? Bu tür soruların yanıtları astronomi tarihi için önemlidir. Bu yüzden Türk astronom-ların hangi konularda öncelikli olarak çalı ş tıkla-rının ipuçlarını veren ve 1982 yılına kadar olan çalı ş maları kapsayan Türkiye’de Astronomi Çalı  ş maları, 1923-1982 adlı eser Türk astrono-mi tarihi açısından büyük önem ta ş ımaktadır. Çalı ş mamızı hazırlarken 1982 sonrası astronomi çalı ş malarını veren bir döküme ula ş amadık. Bilim tarihi çalı ş malarında bir takım sonuçlara ula ş mak öncelikle yayımlanan eserlerin tanın-masından geçmektedir. Maalesef ki Cumhuriyet Türkiyesi’nin bilim dökümü henüz tam olarak çıkarılamamı ş tır. Türk astronomlarının astro-nomi bilimine katkılarını ortaya çıkarabilmek için öncelikle bu tür dökümlerin yapılması el-zemdir. A ş a ğ ıdaki tablolarda görüldü ğ ü üzere 1933-1982 yılları arasında 440’ı Türk ara ş tırmacılar, 77’si yabancı ara ş tırmacılar, 150’si ortak olmak üzere toplam 667 yayın vardır. Takım çalı ş ma-sını gerektiren çalı ş malar ve bunların sonuçları-nın ortak yayınlarda verilmesi 1955 yılından sonra ba ş lamı ş  ve bu türden ortak yayınlar gide-rek artmı ş tır. Bu artı ş ın en öneml nedenleri koordineli gözlemlerin artması, astronomlar arası ileti ş imin ço ğ alması ve daha sık yapılan bilimsel toplantılardır. 1983-1993 yılları arasında ise 50’si kitap, 178’i makale olmak üzere toplam 228 yayın yapıldı ğ ı tespit edilmi ş tir. Ne var ki, 178 makalenin ço ğ u Bilim ve Teknik benzeri popüler bilim dergile-rinde yayınlandı ğ ı dü ş ünülürse, bu dönemde alana katkı yapan yayınların bir önceki döneme göre az oldu ğ u anla ş ılmaktadır. Ancak ş unu da söylemek gerekir ki, 1983-1993 yılları arasın-daki yayınların tam listesi elimizde mevcut de ğ ildir. Türk astronomlarının astronomi bilimine katkı-larını verebilmek için yayınların Source Index (SI) ve Citation Index (CI) taramaları 1975-1989 yılları için Osman Demircan tarafından yapılmı ş  ve 35 astronomun 120 makalesinin
Related Search
Similar documents
View more...
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks