38. Matulewska A., 2013. Polska i angielska terminologia dotycząca sarny w aspekcie translatologicznym. Investigationes Linguisticae XXVIII, s. 49-57

Description
38. Matulewska A., 2013. Polska i angielska terminologia dotycząca sarny w aspekcie translatologicznym. Investigationes Linguisticae XXVIII, s. 49-57

Please download to get full document.

View again

of 9
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Information
Category:

Humor

Publish on:

Views: 3 | Pages: 9

Extension: PDF | Download: 0

Share
Tags
Transcript
  I NVESTIGATIONES L INGUISTICAE VOL .   XXVIII,   2013 ©   I NSTITUTE OF L INGUISTICS    –     A  DAM M ICKIEWICZ U NIVERSITY     AL .   N IEPODLEGŁOŚCI 4,   60-874,   P OZNAŃ    –    P OLAND   Polska i angielska terminologia dotycząca sarny  w aspekcie translatologicznym Polish and English Terminology Relating to Roe Deer in Translation    Aleksandra Matulewska   P RACOWNIA L EGILINGWISTYKI  I NSTYTUT J EZYKOZNAWSTWA    aleksandra.matulewska@gmail.com    Abstract The paper deals with Polish and English terminology relating to roe deer. It is a case study for translation purposes. The aim of the paper is to provide translators  with translative equivalents at the level of terminology and collocations. First, a short outline of the Polish and English language of hunters is presented. Next, the author provides some insights into the pertinent terminology and collocations.  Abstrakt Praca prezentuje polsk  ą i angielską terminologię dotyczącą sarny. Jest to stud ium badawcze przygotowane z myślą o tłumaczach, którzy dokonują przekładu tekstów na polowaniach dewizowych w Polsce. Najpierw krótko zarysowano problemy wynikające ze specyfiki polskiego i angielskiego języka łowieckiego, a następnie, omówiono terminologię i frazeologię dotyczącą jednego  z najpopularniejszych ga tunków łownych w Polsce –  sarny. 1.  Wstęp   Celem artykułu jest przedstawienie problemu przekładu polskiej terminologii łowieckiej na język angielski. Ze względu na ramy tekstu, materiał badawczy został ograniczony do terminologii dotyczącej sarny. Terminologia ta jest szczególnie istotna w komunika cji polsko-angielskiej ze względu na popularność polowań na rogacze wśród myśliwych z zagranicy. Wiele kół łowieckich w Polsce organizuje w swoich obwodach   Investigationes Linguisticae, vol.  XXVIII    50 polowania dewizowe, które są sprzedawane za pośrednictwe m biur polowań zatrudniających do obsługi językowej tłumaczy ustnych. Co zatem powinien na temat terminologii łowieckiej dotyczącej sarny wiedzieć tłumacz języka angielskiego.   2. Polski język łowiecki   Polski język łowiecki ma wielowiekową tradycję (Cygański 1584, Ostroróg 1618). Terminologia łowiecka pojawiała się w literaturze (  Pan Tadeusz     Adama Mickiewicza), prawie (zakaz polowania i odławiania turów żyjących  w Puszczy Jaktowskiej wydany w XVII wieku) i pierwszych słownikach  języka polskiego i polskiego języka łowieckiego (Kozłowski 1822). W 1917 r. ukazał się bilingwalny słownik języka niemieckiego (Niedbała 1917).   Język łowiecki można zaliczyć do języków specjalistycznych bądź środowiskowych. Jest on stosunkowo hermetyczny i tylko nieliczne  jednostki terminologiczne są używane w języku potocznym,   często zresztą  w innym znaczeniu niż w języku łowieckim (np. gach    jako samiec zająca, byk    jako samiec jelenia, itd.). Język ten cechuje także występowanie metafor (np. wieniec    jako poroże samca jelenia), archaizmów (np. łowiec   czyli myśliwy). Pojawiają się w nim także elementy religijne (np.  polowanie hubertowskie   –   polowanie ku czci św. Huberta, patrona myśliwych organizowane zazwyczaj około 3 listopada). Zasób leksyki łowieckiej szacuje się na około 3500 terminów  , z czego około 1000 znalazło sie w słowniku Kozłowskiego (1822), 2500  w książce Hoppego (1980) pt.  Polski język łowiecki   i mniej więcej tyle samo  w słowniku opracowanym przez tego samego autora (1970),  w którym nie uwzględniono słownictwa zebranego przez Kozłowskiego (patrz.  wstęp  autorstwa Dyna ka do reprintu słownika Kozłowskiego 1996) . 3. Angielski język łowiecki    Angielski język łowiecki należy rozpatrywać w odniesieniu do określonego obszaru geograficznego, gdyż kultura łowiecka, a co za tym idzie i język łowiecki wykazuje duże rozbieżności w tym zakresie. Jednym z przykładów takich różnic jest na przykład traperstwo, które stanowi podstawę kultury łowieckiej w Ameryce Północnej. Traperzy w literaturze pięknej byli przedstawiani jako twardzi, zahartowani mężczyźni (etos trapera). Z kolei z punktu widzenia polskiej kultury łowieckiej metody stosowane przez nich (łapanie zwierząt w sidła i wnyki) stanowią negatywnie postrzegane i niedozwolone techniki, klasyfikowane nie jako łowiectwo lecz jako kłusownictwo. Różnice występują także na terenie Europy. Niedawno zakazane (od 18 lutego 2005 roku na mocy  Hunting Act 2004 [angielska Ustawa o polowaniach z 2004 r. ]) w Anglii i Walii oraz Szkocji (w 2002 r. na mocy  Protection of Wild Mammals (Scotland) Act   [  Szkocka   ustawa o ochronie dzikich ssak ó w ]) polowanie konno z psami na lisy (tzw.  fox-hunting ), nie było praktykowane w Polsce. Ten rodzaj polowania jest  jednak wciąż dozwolony w Północnej Irlandii. Wyraźne zróżnicowanie terminologiczne jest zatem w świetle licznych różnic kulturowych nieuniknione. Nie tylko terminologia dotycząca sposobu pozyskiwania     Aleksandra Matulewska: Polska i angielska terminologia dotycz  ą ca sarny w aspekcie translatologicznym   mięsa i skór zwierząt łownych oraz narzędzi do tego celu  wykorzystywanych wykazuje odmienności. Nawet na pozio mie nazw gatunkowych można zaobserwować zróżnicowanie w uzusie terminologicznym. Ssak określany mianem łosia w języku polskim  w Wielkiej Brytanii nazywany jest elk  lub  European elk , z kolei w Ameryce Północnej używa się terminu moose , a termin elk  jest stosowany na określenie jednego z innych jeleniowatych.  Autorce nie udało się ustalić zasobu leksykalnego ani brytyjskiego ani amerykańskiego języka łowieckiego, jednakże terminologia łowiecka ma wielowiekową tradycję , a zabytki, które dochowały się do naszych czas ów datuje się nawet na czasy poprzedzające Wilhelma Zdobywcę (np. termin doe    był w użyciu już około  1000 roku (por. Brander 1997: 62). Do naszych czasów dochowały się także słowniki terminologii sportowej i łowieckiej dla dżentelmenów z siedemnastego i os iemnastego wieku (Cox 1674, Pye 1778). 4. Leksykografia łowiecka   Źródłem wiedzy o polskim języku łowieckim są leksykony (np. Krzemień 1986), słowniki encyklopedyczne (Hoppe 1970) i jednojęzyczne słowniki tematyczne (Jóźwiak, Biały    1994). Wydano także dwa słownik  i dwujęzyczne języka łowieckiego (i) polsko -angielski (Witkowska 2010) i (ii) polsko- niemiecki (Żeromski 2006). Słownik polsko -angielski  Witkowskiej (2010)  jest pierwszą próbą leksykograficzną proponującą przekład polskiej terminologii łowieckiej na język angielski przyrodniczy i jako pierwszy słownik bilingwalny obejmujący tę parę języków niewątpliwie zasługuje na uwagę.  Wszystkie te prace leksykograficzne można zaliczyć do grupy tzw. słowników grup społecznych i zawodowych. Ich cechą charakterystyczną  jest to, że zawierają one leksykę typową dla konkretnych gwar środowiskowych bądź też zawodowych  (Kania i Takarski 1984: 236-237, Handke i Rzetelska- Feleszko 1977:182, Urbańczyk 1964:30). Mogą one też zostać zaklasyfikowane jako słowniki specjalistyczne (naukow  e, techniczne) i terminologiczne (Handke i Rzetelska-Feleszko 1977:182-183, Urbańczyk 1964:30 - 31), gdyż język łowiecki spełnia kryteria stawiane  językom specjalistycznym. Ponadto, dwa z wymienionych powyżej słowników są słownikami tematycznymi, czyli zbiorami pojęć i wyrażeń z  jakiejś dziedziny wiedzy uporządkowanych według kryteriów ustalonych dla przyjętego przez autora bądź redaktora porządku pojęciowego. Pozostałe stosują porządek alfabetyczny.   Na polskim rynku brak jest dostępu do angielskojęzycznych prac leksyk  ograficznych dotyczących języka łowieckiego. Dostępne są głównie encyklopedie przyrodnicze. Obecnie wydano tylko jeden,  wcześniej  wspomniany,  bilingwalny słownik łowiecki. Z kolei dwujęzyczne słowniki ogólne mogą zwieść tłumacza na manowce.     Investigationes Linguisticae, vol.  XXVIII    52 5. Korpus badawczy Korpus badawczy stanowiła literatura dotycząca łowiectwa zawarta  w  bibliografii, a także brytyjska prasa łowiecka (tygodniki np.  Shooting Times   i miesięczniki  np. The Field  ). Wykorzystano także wymienione  w  bibliografii źródła internetowe oraz informacje uzyskane od brytyjskich  biur pol owań.   6.   Polska i angielska terminologia dotycząca sarny    Sarna europejska (łac. Capreolus capreolus ) to najmniejszy gatunek rodzimy należący do rodziny jeleniowatych (ang. deer ), występujący  w obszarach leśnych i polnych niemal całej Europy (Okarma, Tomek,   2008: 231, 234, Pielowski 1977). W języku angielskim gatunek ten nazywamy  European roe deer , lub w skrócie roe deer  a nawet roe   –   rzeczownik ten w języku angielskim posiadający taką samą formę w liczbie pojedynczej np.  A roe deer is   a mammal  . jak i mnogiej np.  Roe deer have antlers . Ta sama zasada dotyczy rzeczownika roe , który ponadto często jest pisany wielką literą). Samiec nazywany jest kozłem lub rogaczem (ang. a buck , lub mniej idiomatycznie a male roe deer ), samica to koza (ang. a   doe , albo a    female roe deer ), a młode to koźlęta (ang. a fawn, a young  lub a kid  ). Należy tu podkreślić, że rzeczownik kid     jest używany do określenia młodych sarny, i nie stosuje się go do młodych innych gatunków  jeleniowatych. Jak już wspomniano sarna należy do rodziny jel eniowatych i z  wyglądu bardzo podobna jest do jelenia (łac. Cervus elaphus , ang. red deer ) czy daniela (łac.  Dama dama , ang.  fallow deer ), ale od obu gatunków odróżnia ją przede wszystkim wielkość –  jest najmniejsza z nich.  Waży zaledwie 15 - 20 kg, a jej wysokość w kłębie to najwyżej 75 cm. Dla porównania jeleń może ważyć o d 60-120 kg, a daniel 30-80 kg (Okarma, Tomek, 2008; Pielowski, 1977). Bardzo często popełnianym błędem,  wynikającym z braku wiedzy pozajęzykowej, jest trak  towanie sarny jako samicy jelenia. Błąd ten można porównać do traktowania chomika jako samicy świnki morskiej. Sierść sarny nazywana jest w języku łowieckim suknią. Sarna latem ma suknię (ang. a summer coat  , a summer pelage ) koloru żółtawo -rudego. Suknia zimowa (ang. a winter pelage , a winter coat  ) staje się bardziej szara. Proces zmiany ubarwienia na wiosnę i jesienią nazywamy przefarbowywaniem wiosennym i jesiennym (ang. spring and autumn changing of coats, fraza werbalna:  to change coats ) (Lochman i in. 1987: 96- 97). Na zadzie sarna ma biała plamę nazywaną lustrem (ang. a rump  patch ). W chwilach zagrożenia futro tworzące lustro powiększa się  w  wyniku zjeżenia się sierści. Dzięki temu lustro uciekającej sarny staje się  bardziej widoczne dla reszty rudla (czyli stada), dając sygnał o zagrożeniu pozostałym osobnikom tworzącym stado. Nowonarodzone koźlęta mają cętki  (ang. spots ) , które znikają po 2 - 3 miesiącach. Głowa (ang. a head  )  jest zakończona pyskiem nazywanym gębą (w języku angielskim używa się     Aleksandra Matulewska: Polska i angielska terminologia dotycz  ą ca sarny w aspekcie translatologicznym   określenia dotycząceg o pyska wraz z oczami czyli  face ), nozdrza to z kolei chrapy (ang. a muzzle ). Oczy w języku myśliwych to świece (ang. eyes ), a uszy to łyżki (ang. ears ). Krótki ogon nazywany jest w języku polskim kwiatem (ang. a tail  ). Nogi nazywane są cewkami (ang. legs ). Termin polski jest stosowany wyłącznie do określania kończyn tego jednego gatunku jeleniowatych. Cewki zakończone są racicami (ang. l. poj.  a cloven   hoof  , l. mn. cloven hooves ) i szpilami (także nazywanymi raciczkami –  ang. dew-claws ). Często popełnianym    błędem w języku polskim jest używanie zamiast terminu racice terminu kopyto lub zwrotu rozdwojone kopyto.  W polskiej nomenklaturze łowieckiej kopyta są nazwą używaną tylko  w odniesieniu do ssaków nieparzystokopytnych. Kozły mają tzw. pędzel lub  wiecheć (Szałapak 2004: 87) czyli kępkę dłuższych włosów wokół napletka (ang. a [ the   hair - covered  ]  penis   sheath ). Pędzel jest wyraźnie widoczny u dorosłych osobników widzianych z boku w postaci zwisającej kępki  włosów na brzuchu. Z kolei kozy mają tzw. fartuszek (inaczej też nazywany szczotką (Szałapak 2004: 28)) czyli kępkę dłuższych włosów wokół sromu (ang. an anal tush lub mniej idiomatycznie caudal patch , lub potocznie a tuft of hair ), którą widać gdy obserwuje się zwierze stojące tyłem.   Sarny mają dobrze rozwinięty węch (ang. sense of smell  ) i słuch  (ang. sense of hearing ) , natomiast niezbyt dobrze widzą  (ang.  poor eyesight  ) . Pomimo tego jednak są w stanie zauważyć najmniejszy nawet ruch (ang. They can detect even the slightest physical movement  ). Sarny są roślinożercami (ang. herbivores ). Mają stosunkowo niewielki żołądek i dlatego muszą żerować ( ang. to feed on something ) kilka razy w ciągu doby (Okarma, Tomek 2008: 232 -233). Samce latem żyją pojedynczo, jedynie kozy przebywają ze swoimi koźlętami  ( does are accompanied by their fawns ). Zimą natomiast   zbierają się w większe stada zwane rudlami  (ang.  family   groups ). Ruja sarny (ang. rut  ) przypada na lipiec/sierpień (Okarma, Tomek 2008: 234). O kozie w okresie rui mówi się, że jest grzejna (ang. a doe in oestrus ) (Biały 1994:35).  W tym czasie dominujące kozły (ang. stand bucks ) przeganiają rywali ze swojego terytorium. U sarny występuje tzw. ciąża przedłużona (ang. delayed implantation  lub embryonic diapause ) –   „zapłodnione jajo rozwija się w ciągu dwóch t  ygodni do stadium blastuli, która leży luźno w jamie macicy. Dopiero po 4- 5 miesiącach, zwykle w    styczniu, następuje impl antacja zarodka w ścianę macicy   i dalszy szybki rozwój zarodka” (Okarma, Tomek 2008: 234). Młode zwykle przychodzą na świat w drugiej połowie  maja i pierwszej połowie czerwca (Okarma, Tomek 2008: 234). Jajo w stadium blastuli to w  języku angielskim a blastocyst  . Leży on luźno w jamie macicy ( it remains unattached to the uterus ), a następnie następuje implantacja zarodka  w ścianę macicy ( ang. the embryo becomes implanted in the uterine wall  ). Sarny wydają szereg dźwięków, z których najbardziej znanym jest tzw. szczekanie (ang. bark ) nazwane tak w języku polskim i angielskim ze  względu na podobieństwo do szczekania psa. Jest to dźwięk ostrz egawczy,
Related Search
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks