29. Kaczmarek K., Matulewska A., 2008. Wykładnia normy prawnej a metodologia przekładu. W: Rocznik Przekładoznawczy 3/4, 2007/2008, s. 79-92.

Description
29. Kaczmarek K., Matulewska A., 2008. Wykładnia normy prawnej a metodologia przekładu. W: Rocznik Przekładoznawczy 3/4, 2007/2008, s. 79-92.

Please download to get full document.

View again

of 14
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Information
Category:

Scrapbooking

Publish on:

Views: 4 | Pages: 14

Extension: PDF | Download: 0

Share
Tags
Transcript
   Rocznik Przek  ł adoznawczy Studia nad teori ą  , praktyk ą   i dydaktyk ą   przek ł adu  3/4  2        0        0        7        2        0        0        8 Karolina KaczmarekAleksandra MatulewskaPozna ń WYK Ł ADNIA NORMY PRAWNEJA METODOLOGIA PRZEK Ł ADU Zarys tre ś ci:  W artykule autorki omawiaj ą  , w jaki sposób niektóre z metod t ł umaczeniowych mog ą   zna-le źć  zastosowanie w t ł umaczeniu tekstów prawnych, bior ą  c pod uwag ę  metody przeprowadzania wyk ł ad-ni (interpretacji) tekstów prawnych stosowane przez prawników. Wykazane zostan ą   podobie ń stwa po-mi ę dzy wyk ł adni ą   normy prawnej a metodami interpretacji tekstów przez t ł umacza oraz podane zostan ą   propozycje odnajdywania ekwiwalentów, zarówno z punktu widzenia t ł umacza, jak i prawnika. N iniejszy artykuł poświęcony jest problemom związanym z metodologią tłumaczenia tekstów prawnych w aspekcie polsko-angielskim i polsko-wę-gierskim. Powszechnie przyjmuje się, iż tłumaczenie tekstów specjalistycz-nych ma charakter interdyscyplinarny. Joseph (1995: 14) zauważa, że „the translation o legal texts o any sort, rom statute laws to contracts to court-room testimony, is a practice which stands at the crossroads o three areas o theoretical inquiry: legal theory, language theory (broadly de󿬁ned, to include the interests not only o linguists but o rhetorical and textual theory as well), and translation theory”. Dlatego też wiedza tłumacza języka specjalistyczne-go powinna dotyczyć kilku dziedzin. W pierwszym rzędzie tłumacz powinien posiadać ogólną kompetencję językową, wiedzę na temat technik tłumacze-niowych oraz różnych sposobów zapewniania ekwiwalentów. Dalej – powi-nien mieć kompetencję językową z zakresu wybranej specjalizacji, to znaczy znać terminologię z dziedziny, którą tłumaczy, strukturę tekstów, rozpozna-wać właściwy rejestr, struktury językowe charakterystyczne dla pewnych ro-dzajów tekstów itd. A ostatni, równie ważny warunek, to wiedza z zakresu  82KAROLINA KACZMAREK, ALEKSANDRA MATULEWSKA dziedziny, którą się tłumaczy; w przypadku tłumaczeń prawnych będzie to więc wiedza z zakresu prawa. Norma prawna  określa zdarzenie prawne, które w chwili zajścia w rze-czywistości pociąga za sobą konkretne konsekwencje prawne. Normy prawne są podstawą do ustalania treści prawa podmiotowego. Norma prawna jest ter-minem, który często jest mylony z przepisem prawnym. Przepis prawny jest  jednostką redakcyjną aktu normatywnego (np. artykuł, paragra), natomiast  jedna norma prawna może być zawarta w więcej niż jednym przepisie. Dzie- je się tak dlatego, że za normę uznaje się taki ragment aktu normatywnego, który określa, kto i co ma czynić w jakiej sytuacji lub kto czego ma nie czy-nić w jakichś okolicznościach (Radwański 2005). Przykładowa norma praw-na będzie miała następującą postać: „Podmiotowi A nakazuje się C, jeśli pod-miot P dokona konwencjonalnej czynności K” (Zieliński 2002: 28).Oprócz norm zawartych w aktach normatywnych dane społeczeństwa obowiązują normy moralne, obyczajowe (np. zasady współżycia społeczne-go lub zwyczaj lokalny), statutowe i zwyczajowe organizacji niepaństwowych (Stawecki, Winczorek 2002: 28). Norma prawna będąca społeczną normą po-stępowania zazwyczaj żąda określonego zachowania bądź też do czegoś upo-ważnia. Norma prawna jest w różny sposób postrzegana w zależności od rzeczy-wistości prawnej obowiązującej na danym terytorium. „Norma prawna ( le- gal rule ) w Anglii ma inny sens niż na kontynencie. W systemie angielskie-go prawa precedensowego norma prawna nie ma bowiem charakteru normy ogólnej, lecz ma charakter praktyczny i dotyczy jednej tylko rozpatrywanej sprawy, jednego bezpośredniego rozstrzygnięcia. Natomiast norma prawna na kontynencie ma charakter ogólnej reguły postępowania, opartej na jakichś generalnych założeniach doktrynalnych. W oczach prawnika kontynentalne-go legal rule  jest nie normą prawną, lecz zwykłym rozstrzygnięciem jednej konkretnej sprawy, prostym zastosowaniem obowiązującej normy prawnej. Stąd cały system norm common law  skłonny jest on oceniać jako kazuistykę. Natomiast dla Anglika norma prawna w sensie kontynentalnym nie przedsta-wia się jako legal rule , lecz jako zasada prawna mająca raczej charakter prze-pisu moralnego niż normy – legal rule . Dlatego też prawnikowi angielskiemu sormułowania ustawowe norm ogólnych nie wydają się dostatecznie kon-kretne” (Sczaniecki 1985: 523). W Polsce wykształciły się dwie koncepcje budowy normy prawnej. Zgod-nie z koncepcją o dwuczłonowej budowie każda norma prawna składa się z hipotezy i dyspozycji. Koncepcja normy trójczłonowej zakłada występowa-nie następujących elementów: hipotezy, dyspozycji i sankcji.  83WYK Ł ADNIA NORMY PRAWNEJ A METODOLOGIA PRZEK Ł ADU Hipoteza jest elementem normy określającym jej adresata, a także oko-liczności (warunki), przy zaistnieniu których jest on zobowiązany do wyrażo-nego w niej zachowania. Natomiast dyspozycja jest członem, który wymienia obowiązki i prawa (treść normy). Sankcja będąca spornym elementem normy prawnej przedstawia konsekwencje postępowania niezgodnego z treścią nor-my. Według koncepcji normy dwuczłonowej sankcja jest jedynie konsekwen-cją prawną naruszenia normy (zob. Stawecki, Winczorek 2002: 64).Do najważniejszych norm prawnych należą normy „(i) imperatywne (in. bezwzględnie wiążące, kategoryczne, bezwzględnie stosowalne, typu ius co- gens ), wyrażające nakaz lub zakaz, (ii) dyspozytywne (in. względnie wiążące, względnie stosowalne, uzupełniające, ius dispositivum , ius suppletivum ), czyli takie, które dopuszczają zachowanie adresata odmienne niż wyrażone w ak-cie normatywnym, oraz (iii) semiimperatywne (in. semidyspozytywne), czy-li jednostronnie wiążące – dopuszczające zwiększenie uprawnień, ale nie ich ograniczenie (zawierają m.in. wyrażenia: nie mniej niż  , nie krócej niż  ) (Stawe-cki, Winczorek 2002; Radwański 2005)” (za: Kaczmarek, Matulewska, Wia-trowski 2007). Ponieważ w prawie polskim norma prawna, w przeciwieństwie do nor-my angielskiej, ma charakter ogólny i określa tylko pewien schemat zachowa-nia, a nie konkretną sytuację, do jakiej ma ona zastosowanie, polscy prawnicy muszą dokonać jej interpretacji, czyli wykładni. Najprościej mówiąc, wykład-nia jest rodzajem analizy tekstu, mającej na celu odkodowanie znaczenia za-wartego w normie prawnej, czyli ustalenia tego, kto w jakich okolicznościach, w jaki sposób powinien się zachowywać. Inaczej mówiąc, prawnicy, doko-nując wykładni, określają, jakie zachowania są akceptowalne, a jakie nieak-ceptowalne, zgodnie z normami zawartymi w przepisach prawnych. Ponadto stwierdzają oni w drodze wykładni, w jakich okolicznościach dane postępo-wanie jest akceptowalne. Każdy prawnik, dokonując wykładni normy praw-nej, podejmuje subiektywne decyzje podyktowane potrzebą. Dlatego też nie należy do rzadkości powoływanie się przez prawników angielskich na prece-densy (czyli wyroki wydane w analogicznych sprawach) nawet z XVII w. An-gielski prawnik szuka zachowania podobnego do tego, z jakim ma do czynie-nia w danym momencie, pracując nad konkretną sprawą. Dostosowuje on więc zachowanie w taki sposób, by znaleźć analogiczną sprawę, w której za-padł najkorzystniejszy wyrok. Decyzja sędziego angielskiego jest uzależniona od tego, czy wcześniej został wydany wyrok w podobnej sprawie przez sąd tej samej lub wyższej instancji. Jeżeli wyrok nie został wydany, sędzia może wy-dać wyrok, jaki uzna za słuszny, w ten sposób tworząc nową normę prawną. Natomiast polski prawnik opiera się na ogólnie uznanej wykładni przepisu  84KAROLINA KACZMAREK, ALEKSANDRA MATULEWSKA prawnego, czyli szuka normy, którą da się zastosować do danego zachowania. Zatem szuka takich przepisów zawierających normy prawne, które będą naj-korzystniejsze dla jego klienta, bądź – w przypadku sądu wydającego wyrok – ideałem jest wydanie wyroku sprawiedliwego w świetle norm obowiązują-cych w danym państwie. Wyrok wydany w polskim sądzie, w przeciwieństwie do precedensu sądu angielskiego, nie ma charakteru normotwórczego, a jest  jedynie wynikiem zastosowania normy prawnej zawartej w przepisach. Z językoznawczego punktu widzenia jest to przekład intralingwalny, czyli dostosowanie tekstu sormułowanego w języku źródłowym do potrzeb odbiorcy (sądu, stron postępowania itd.). łumacze, podobnie jak prawni-cy, chcąc dokonać przekładu tekstu z języka źródłowego na język docelowy, muszą najpierw dokonać analizy tekstu, by wydobyć jego właściwe znacze-nie (przekład intralingwalny), a dopiero później dokonują przekładu interlin-gwalnego, odkodowanego znaczenia. Istnieje wiele typologii wykładni prawa jak i wiele technik przekładu. W przypadku wykładni bierze się najczęściej pod uwagę albo kto dokonuje wykładni, albo w jaki sposób jest ona dokonywana. Porównując wykładnię normy prawnej ze strategiami tłumaczeniowymi, należy wziąć pod uwagę ra-czej sposób jej dokonywania. Należy zaznaczyć, że różne typy wykładni zazę-biają się i nie wykluczają wzajemnie. W niniejszym artykule zostaną omówio-ne następujące rodzaje wykładni:  językowa,systemowa,unkcjonalna,porównawcza,literalna,rozszerzająca orazzwężająca. Wykładnia językowa  nazywana jest również wykładnią językowo-logicz-ną. Prawnicy, chcąc użyć tego typu wykładni do interpretacji przepisów praw-nych, muszą zastosować reguły znaczeniowe (semantyczne) i konstrukcyjne (syntaktyczne, stylistyczne) języka prawnego i naturalnego. Ponadto stosuje się reguły logiki ormalnej i specy󿬁czne reguły logiki prawniczej. Reguły logi-ki ormalnej nazywane są inaczej regułami quasi-logicznymi. ermin ten do-tyczy stosowania w wykładni tzw. reguł intererencyjnych, oznaczających, że  jeżeli coś jest nieustalone, to stosuje się to w drodze analogii z innym przepi-sem dotyczącym kwestii podobnych. ypowym przykładem tego rodzaju wy-kładni jest wykładnia anglosaska opisana powyżej.  –  –  –  –  –  –  –   85WYK Ł ADNIA NORMY PRAWNEJ A METODOLOGIA PRZEK Ł ADU Przyjrzyjmy się teraz, w jaki sposób powyższa zasada prawna znajduje odzwierciedlenie w teorii i praktyce przekładu. Wszystkie teorie przekładu specjalistycznego są zgodne co do tego, że tłumaczenie powinno być wierne. Wierność przekładu jest rozumiana w różny sposób. Można wyróżnić wier-ność znaczenia, czyli inaczej mówiąc przekład dokonany z zastosowaniem re-guł odpowiedniości semantycznych. Jest to stosowanie powszechnie znanej zasady, wprowadzonej przez św. Hieronima, który twierdził, że należy tłuma-czyć „nie słowa na słowa lecz treść na treść” 1 . Ponadto w przypadku tłumacze-nia prawniczego zaleca się, zwłaszcza w przypadku przekładu aktów norma-tywnych, stosowanie reguł syntaktycznych i stylistycznych. Jest to konieczne, by tekst docelowy był wyrażony w tym samym rejestrze, co tekst źródłowy. Na przykład tłumacząc akty normatywne Unii Europejskiej, zaleca się stosowa-nie rejestru charakterystycznego dla aktów normatywnych języka docelowe-go. Dotyczy to w szczególności sposobów wyrażania modalności deontycznej (nakazu, zakazu i przyzwolenia) w tekstach ustawowych (zob. Kierzkowska 2002; Kielar i Miler 1993).Odwołajmy się do przykładu. W języku polskim nakaz może być wyra-żony za pomocą różnych środków leksykalnych i gramatycznych (tryb oznaj-mujący czasu teraźniejszego, tryb oznajmujący czasu przyszłego, czasowniki modalne musieć  ,  powinien  czy wyrażenia  jest obowiązany  ,  jest zobowiązany  , należy   itd.). W języku angielskim do najczęściej występujących środków lek-sykalnych należą czasowniki modalne shall   i must  , a w języku węgierskim przymiotnik köteles . Zatem wykładnik modalności deontycznej  powinien  za-warty w przepisie „A powinien złożyć pozew w terminie 7 dni” należałoby przetłumaczyć jako shall  , a na język węgierski jako köteles, a nie np. should   czy też kell  . Zgodnie z zasadami przekładu tekstów sormułowanych w języku specjalistycznym stosuje się w miarę możliwości regułę zachowania rejestru tłumaczenia charakterystycznego dla systemu prawnego języka docelowego. Drugim rodzajem wykładni stosowanej przez prawników jest wykład-nia systemowa . W wyniku zastosowania tego rodzaju interpretacji dokonu- je się ustalenia rzeczywistego znaczenia normy prawnej zawartej w przepi-sach ze względu na usytuowanie przepisu w systematyce wewnętrznej aktu normatywnego, a nawet w całej gałęzi prawa. Przy wykładni systemowej ko-nieczne jest wzięcie pod uwagę tego, że miejsce, w jakim znajduje się przepis wewnątrz aktu normatywnego, zostało w sposób świadomy wybrane przez ustawodawcę. Poprzez umieszczenie przepisu w części ogólnej bądź szczegó-łowej aktu normatywnego tworzony jest kontekst wynikający z makrostruk- 1   Non verbum e verbo, sed sensum exprimere senso .
Related Search
Similar documents
View more...
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks