İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi Kararlarında Yargının Otorite ve Tarafsızlığının Sağlanması Koşulunun Kapsamı (Ulusal ve Uluslararası Hukukta İfade Özgürlüğü Sempozyumu Bildirileri 5-6 Mayıs 2016, DAÜ )

Description
İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi Kararlarında Yargının Otorite ve Tarafsızlığının Sağlanması Koşulunun Kapsamı (Ulusal ve Uluslararası Hukukta İfade Özgürlüğü Sempozyumu Bildirileri 5-6 Mayıs 2016, DAÜ )

Please download to get full document.

View again

of 42
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Information
Category:

American Politics

Publish on:

Views: 227 | Pages: 42

Extension: PDF | Download: 2

Share
Tags
Transcript
  77 ĠNSAN HAKLARI AVRUPA MAHKEMESĠ KARARLARINDA YARGININ OTORĠTE VE TARAFSIZLIĞININ SAĞLANMASI KOġULUNUN KAPSAMI   Yrd. Doç. Dr. Bezar Eylem EKĠNCĠ 1  SUNUM PLANI GĠRĠġ  I.   ĠHAM Kararlarında Yargının Otorite ve Tarafsızlığının Genel Görünümü A.   Kavramsal Çerçeve B.   Yargının Otorite ve Tarafsızlığı Bakımından Takdir Marjı   C.   Mahkemeye Saygısızlık (Contempt of Court)   D.   Yargının İşleyişi ve Yargıya Yönelik Müdahalelerin Tartışılmasındaki Kamusal Yararın Önemi   E.   “Görev ve Sorumluluk” Kavramı ve Yargı Görevlilerinin İfade Özgürlüğü   II.   ĠHAM Kararlarında Yargının Otorite ve Tarafsızlığını Etkileme Kapsamında Örnek Olaylar  III.   Yargının Otorite ve Tarafsızlığının Sağlanması Bakımından Taraf Devletlerin Öngördüğü Düzenleme/Yaptırım Örnekleri ve ĠHAM’ın Değerlendirmesi (İfade Özgürlüğüne Yönelik Müdahale Biçimlerine Örnekler)   A.   Tedbir Kararı –    Yayım Yasağı   B.   Para Cezası   C.   Disiplin Ceza sı   D.   Hürriyeti Bağlayıcı Ceza   IV.   Ġfade Özgürlüğünü Kullanım Biçimi ve Yargının Tarafsızlığını Etkileme Düzeyi V.   Konuya ĠliĢkin Anayasa Mahkemesi, DanıĢtay ve Yargıtay Kararlarından Örnekler  SONUÇ KAYNAKÇA *** Tebliğ metnime kısa bir teşekkür notuyla başlamak istiyorum. Sempozyumun konusu olan ifade özgürlüğünün , aslında tesadüfî bir  başlık olmadığını belirtmem gerekiyor… Bu fikri ilk oluşturduğumuzda, yaşadığımız süreç açısından tarihe bir not düşme isteğimiz vardı. Bu sempozyumun gerçekleşmesine katkı sunan davetli hocalarımıza, dinleyicilerimize, kısaca , emeği geçen herkese teşekkürlerimi sunuyorum. Sempozyum boyunca gerçekten çok özverili bir şekilde çalışan öğrenci arkadaşlarıma, özellikle de Hukuk Kulübü’ne emekleri dolayısıyla ayrıca teşekkür ederim… *** 1   Doğu Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Anayasa Hukuku Öğretim Üyesi.    78 GĠRĠġ   İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi’nin (İHAS) 10. maddesinin 1. fıkrasında ifade özgürlüğü düzenlenmekte, 2. fıkrasında bu özgürlüğün sınırlandırılabilme nedenleri yer almaktadır. Sınırlamanın meşru bir amaca sahip olması için bu haller sınırlayıcı/tah didi olarak belirtilmekte, kıyas yoluyla genişletilememektedir  2 . Aşağıda görüleceği üzere Mahkemeye göre, bu istisnalar dar yorumlanmalı ve bir sınırlama ihtiyacının varlığı inandırıcı bir şekilde ortaya konulmalıdır  3 . 10. maddenin 2. fıkrasında yer alan ifade özgürlüğünün meşru sınırlama nedenlerinden birisi de yargının otorite ve tarafsızlığının sağlanmasıdır.   Demokrasinin temeli olarak nitelendirebileceğimiz   ifade özgürlüğü karşısında, yargı açısından bu tür bir sınırlama sebebinin varlığını, kuşkusuz yargının konumunda aramak gerekir. Yargının temel işlev ine  baktığımızda; bir haksızlığın giderilmesinde veya uyuşmazlık söz konusu olduğunda çözümün beklendiği mercide ya da karar veren bir makamda ifadesini bulmaktadır. Tam da bu nedenle, yargının insan hayatını etkileme gibi gerçekten de güçlü bir potansiyeli vardır. Elbette yargının işlevi bununla sınırlı değildir, çok yönlü bir yapılanmaya işaret eder: Bireyl erin haklarının gerçekleşmesini sağlarken aynı zamanda objektif hukuk düzenini korumaktadır  4 . Ayrıca   yasaların anayasaya uygunluğunun sağlanması işlevini görmektedir. Anayasa şikâyetini kabul eden  ülkeler açısından da yargı, hak ve özgürlüklerin korunmasında önemli bir işlev üstlenmektedir. Tüm bunlara ek olarak yargı, kuvvetler arasında bir denge kurar ve frenleme işlevi de görür. Görüldüğü üzere , hem doğrudan  bireylerin yaşamında hem de devlet işleyişinde bu kadar önemli bir yere sahip olan yargıya güven duymanın gerekliliği de kaçınılmaz olmaktadır. H ukuk devletinde yargı, belirttiğimiz tüm bu işlevlerini sadece  bağımsızlığı ve tarafsızlığı vasfıyla gerçekleştirebilir.   İfade özgürlüğü ile yargının bağımsızlığı ve tarafsızlığı, karşılıklı olarak birbirleri nin varlık sebebini oluştururlar. Bağımsız ve tarafsız bir yargının yokluğunda ifade özgürlüğü güvencesini yitirir; ifade özgürlüğünün olmadığı bir durumda da, örneğin yargının hesap verebilirliği bir anlam ifade etmeyecektir. Bir başka ifadeyle, yargının tarafsızlığı ve bağımsızlığına yönelik her konunun demokratik bir hukuk devletinde kamuoyunu çok yakından ilgilendiren yönü karşımıza 2   Bu konuyla ilgili olarak bkz. İbrahim Ö. Kaboğlu, Özgürlükler Hukuku , İmge Kitabevi, 6. Baskı, İstanbul 2002, s. 348; Özlem Koçak Süren, Basın Yoluyla Yargıya Müdahale” “İfade ve Örgütlenme Özgürlüğü”, Ġstanbul Barosu Dergisi , C. 81, S. 2, 2007, s. s. 633; Ulaş Karan,  İfade Özgürlüğü Hakkı , Avrupa Ġnsan Hakları SözleĢmes i ve Anayasa- Anayasa Mahkemesine Bireysel BaĢvuru Kapsamında Bir Ġnceleme , Ed. Sibel İnceoğlu, 3. Baskı, Beta İstanbul 2013, s. 370.   3   Observer ve Guardian v. Birleşik Krallık, 13585/88, 26.11.1991, §59; Nilsen ve Johnsen v. Norveç, 23118/93, 25.11.1999, §43; Skalka v. Polonya, 43425/98, 27.08.2003, §32; Perna v. İtalya, 48898/99, 06.05.2003, §39; Cumhuriyet Vakfı ve Diğerleri v. Türkiye, 28255/07, 08.10.2013, §57. 4   Mithat Sancar ve Eylem Ümit Atılgan, “Adalet Biraz Es Geçiliyor…” DemokratikleĢme Sürecind e Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu , TESEV Yayınları, İstanbul 2009, s. 15.    79 çıkmaktadır. Y ukarıda yargının sözünü ettiğimiz işlevleri de dikkate alındığında, yargının otorite ve tarafsızlığının sağlanabilmesi koşulunun, ifade özgürlüğünün sınırlandırılmasında neden meşru sebep olarak düzenlendiği de anlam kazanmaktadır. Ancak tam da bu dengenin  hassas  bir zeminde ilerlediğini belirtmek gerekmektedir. Örneğin, bir yanda ifade özgürlüğünün, diğer yanda   adil yargılanma hakkının unsurları arasında bir dengenin kurulması sorunu, taraf devletler açısından her durumda kolay aşılabilir bir husus olmamaktadır.   Bir başka örnek ise , idarenin taraf olduğu davalar açısından verilebilir. Yargı organının otorite ve tarafsızlığını sağlama amacı, ifade özgürlüğüne yönelik tedbir kararları, yayın yasağı gibi acil müdahaleler almaya müsait bir alanı da karşımıza çıkarabilme ktedir . Dolayısıyla, her ikisi arasındaki hassas dengenin kurulabilmesindeki önem, kuşkusuz hukuk devleti ilkesiyle de ilgilidir. Yargı organının otorite ve tarafsızlığının sağlanması konusu , farklı kapsamlarda karşımıza çıkabilmektedir. Örneğin, mahkeme salonunda kişi savunma hakkını kullanırken ya da basın yoluyla gerçekleşebilir. Ba sının bir hukuk devletindeki önemli rolü, başkalarının şöhretine zarar vermeme gibi koşullar kapsamında siyasal sorunlar ya da diğer kamuyu ilgilendiren konularda bilgi ve görüşleri iletme görevleri şeklinde olabilir. Demokratik toplumlar için temel bir ku rum olan yargının işleyişi de kamusal tartışmadan bağışık değildir. Basın, siyasal sorumluların ve halkın, yargıçların yüksek sorumluluklarını görevlerine uygun icra edip etmedikleri konusunda bilgilenmesi bakımından temel araçtır. Bu açıdan  bakıldığında, görülmekte olan ya da sonuçlanmış bir dava hakkında  basının bilgi vermesinin engellenmesi, ifade özgürlüğüne ciddi müdahale anlamına gelir. Tam da bu nedenle, basına getirilen sınırlamalar ancak gerekliliği kanıtlanırsa meşru görülebilir  5 . Görüldüğü üzere, ifade özgürlüğü ve yargının otorite ve tarafsızlığının sağlanması koşulu arasında hassas bir denge mevcuttur. Bu konuyu açıklarken, ilk olarak İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi (İHAM) kararlarında yargının otorite ve tarafsızlığına ilişkin kavramsal bir çerçeve çizilecektir. Ardından somut olaylardan hareketle, yargının otorite ve tarafsızlığını etkileme biçimleri Mahkeme’nin kararlar ı  çerçevesinde açıklanacaktır. İfade özgürlüğünün farklı kullanım biçim lerine paralel, taraf devletlerin özgürlüğe müdahalesi de farklı şekillerde karşımıza çıkabilmektedir. Son olarak Mahkeme’nin kararlarından hareketle ifade özgürlüğüne yönelik müdahale biçimleri incelenecektir. Bu konunun adil yargılanma hakkıyla yakından ilgili olması nedeniyle , yeri geldikçe Sözleşme’nin 6. maddesine de referans verilecektir. Buna ek olarak, konuya ilişkin uluslararası belgelere de değinilecektir.  Son olarak, 1982 Anayasası’ndaki düzenlemeler ile Anayasa Mahkemesi, Danıştay ve Yargıtay’ın konuya ilişkin kararlarından örneklere yer verilece ktir. 5   Osman Doğru ve Atilla Nalbant, Ġnsan Hakları Avrupa SözleĢmesi Açıklama ve Önemli Kararlar 2. Cilt , Legal Yayıncılık, 2. Baskı, İstanbul 2013, s. 241.    80 I.   ĠHAM Kararlarında Yargının Otorite ve Tarafsızlığının Genel Görünümü Bu başlık  ta , İHAM kararlarından hareketle yargının otorite ve tarafsızlığının sağlanması konusunda  genel bir çerçeve çizilecektir. A.   Kavramsal Çerçeve İHAS’ın 10. maddesinin 2. fıkrasında yer alan “(  … ) maintaining the authority and impartiality of the judiciary. ”  ifadesinin literatürde, “yargı gücünün”, “yargı organının”   ya da “yargının” otorite ve tarafsızlığının sağlanması/sürdürülmesi/korunması gibi farklı kavramlarla ifade edildiği görülmektedir. Bu çalışma kapsamında “yargının otorite ve tarafsızlığı” kavramı kullanılacaktır. İHAM’ın yargıya ilişkin olarak ortaya koyduğu genel kavramsal tanımlamaların yapılması yol gösterici olacaktır  6 . İHAM’a göre, yargı (judiciary) adalet mekanizmasını ya da devletin yargı kolu yanında aynı zamanda görevleri bakımından yargıçları da kapsamaktadır. Yargılama organının otoritesi ise hakların ve hukuki yükümlülüklerin tespiti ve  bunlara ek olarak uyuşmazlıkların çözümünde mahkemelerin, halkın kabul ettiği anlamıyla “uygun forum oldukları” düşüncesini içermektedir. Halkın büyük bir kısmı da mahkemelere bu işlevi yerine getirmelerinden dolayı saygı duymakta ve güvenmektedir  7 . Kısaca “yargı” kavramının hem yargı fonksiyonunu yerine getiren organı hem de adaletin işleyişini içerdiğini belirtebiliriz 8 . Y argının otorite ve tarafsızlığının sağlanması, bir toplumda hukukun egemen kılınmasının da temel şartıdır  9 . İHAM “yargının otoritesi ve tarafsızlığı”nın sağlanması ifadesinin Sözleşme’deki anlamıyla anlaşılması gerektiğini vurgulamaktadır  10 . Bir başka ifadeyle bu kavramlar “özerk kavramlar” olarak İHAM tarafından yorumlanmaktadır. Yani, kavramlar eşadlı olsa da , eş anlamlı olmayabilir. Ulusal hukuklardaki anlamla bağlı o lmayacak tır;   Sözleşme’deki anlamı geçerlidir 11 . Eklemek gerekir ki, Mahkeme,  bu kavramların anlamının  belirlenmesinde 6. maddede yer alan adil yargılanma hakkının dikkate alınması gerektiğini de ifade etmektedir  12 . Adil yargılama kavramının 6   Konuya ilişkin kavramsal   tanımlamalar için bkz. Doğru ve Nalbant, s. 241 -242; Abdulkadir Pekel,  İfade Özgürlüğünün Sınırlandırma Sebeplerinden Biri Olarak “Yargı Organının Otorite ve Tarafsızlığının Sağlanması , Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi , C. XVIII, Y. 2014, S. 2, s. 372-373. 7   Sunday Times v. Birleşik Krallık, 6538/74, 26.04.1979, §55 (Kararın Türkçe çevirisi için  bkz. Osman Doğru, Ġnsan Hakları Avrupa Ġçtihatları , Beta Yayınları, 1. Bası, İstanbul 1996, s. 163- 192). Aynı yönde bkz. Morice v. Fransa, 29369/10, 23.04.2015, §129; Radobuljac v. Hırvatistan, 51000/11, 28.09.2016, §54.   8  Bkz. Pekel, s. 372. 9   Safa Reisoğlu, Uluslararası Boyutlarıyla Ġnsan Hakları , Beta Basım, İstanbul 2001, s. 81. 10   Sunday Times v. Birleşik Krallık, 6538/74, 26.04.1979, §55. 11  Bkz. Gölcüklü ve Gözübüyük, s. 142-143. 12   Sunday Times v. Birleşik Krallık, 6538/74, 26.04.1979, §55. Sözleşmede yer alan adil yargılanma hakkı ile yargının otorite ve tarafsızlığı ilişkisi bakımından ayrıca bkz. Eva Brems, Conflicting Human Rights: An Exploration in the Context of the Right to a Fair Trial  81 demokratik toplum da sahip olduğu önemli yer, hem bu hakkın pratik mülahazalara feda edilmesini hem de 1. fıkranın   dar yorumlanmasına engel olmaktadır. Sözleşme’de yer alan 6. madde, demokratik yönetimin temel unsurlarından biri olan hukukun üstünlüğü ilkesini de içermekted ir. Bu bakımdan adil yargılama kavramı da, adli mekanizmanın sadece işleyişini değil, organizasyonunu da kapsamaktadır  13 . Bu bakımdan, “yargı organının otoritesi” deyiminin, hukuki uyuşmazlıkların ve bir suç isnadıyla karşılaşan kimsenin suçluluğunun ya da masumiyetinin karara  bağlandığı uygun bir forum olduğu anlayışını içerir. Yargı organının otoritesi bakımından tehlikede olan şey, demokratik bir toplumda mahkemelerin, cezai yargılamalar söz konusu olduğunda sanığa ve halkın  büyük bir kesimine aşılaması gereken güvendir  14 . Bu noktada, yargı organı açısından tarafsızlık    kavramı karşımıza çıkmaktadır. Tarafsızlık, yargıçlığın zorun lu, olmazsa olmaz koşullarından, kısaca   yargıçta aranan temel niteliklerdendir. Bu  bakımdan , yargıcın tarafsızlığı temel bir ilke ve hak olarak nitele nebilir 15 . İHAM   tarafsızlığı, önyargı sahibi olmama şeklinde tanımlamaktadır. Mahkeme’ye göre tarafsızlığın, sübjektif (öznel) 16  ve objektif (nesnel) 17  olmak üzere, iki yönü mevcuttur 18 . Bağımsızlık anayasal mekanizmalarla karar öncesi sağlanabilecek bir unsur    olmakla birlikte tarafsızlığın varlığı çoğunlukla karar açıklandıktan   sonra anlaşılabilir  19 . Ancak tarafsızlık ve  bağımsızlık arasında çok yakın bir ilişki vardır ve h ukuk devletinde in the European Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms , Human Rights Quarterly , A Vol. 27, No: 1, February 2005, s. 314-316. 13  Bkz. Feyyaz Gölcüklü,  Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nde “Adil Yargılama” , AÜSBF Dergisi, Prof. Dr. Ġlhan Öztrak’a Armağan , C. 49, S. 1-2, Ocak-Haziran 1994, s. 200. 14   Skalka v. Polonya, 43425/98, 27.08.2003, §40 (Kararın Türkçe çevirisi için bkz. Osman Doğru, Ġnsan Hakları Avrupa Mahkemesi Ġçtihatları , İHAMİ C. 4, Legal Yayıncılık, 1. Bası, İstanbul 2008, s. 379 -388); Kyprianou v. Kıbrıs, 73797/01,  15.12.2005, §172; Kudeshkina v. Rusya, 29492/05, 14.09.2009, §86. 15  Öden, Merih,  Anayasa Yargısında Yargıcın Davaya veya İşe Bakmaması , AÜHFD , C. 43, Y. 1993, S. 1-4, s. 61. 16   Sübjektif tarafsızlık, mahkeme üyesi yargıcın birey olarak tarafsız olmasıdır. Mahkeme’ye göre, sübjektif tarafsızlık aksi sabit oluncaya kadar var sayılır  . Bkz. Piersack v. Belçika, 8692/79, 01.10.1982, §30; Padovani v. İtalya, 1339 6/87, 26.02.1993, §26; Vardanyan ve Nanushyan v. Ermenistan, 8001/07, 27.10.2016, §75; Kristiansen v. Norveç, 1176/10, 17.03.2016, §48. Bu konuyla ilgili olarak bkz. A. Feyyaz Gölcüklü ve A. Şeref Gözübüyük, Avrupa Ġnsan Hakları SözleĢmesi ve Uygulaması , A nkara, 3. Bası, Turhan Kitabevi, Ocak 2002, s. 282. 17   Objektif tarafsızlık ise mahkemenin, kurum olarak kişide bıraktığı güven verici izlenimi ve tarafsız görünümünü ifade etmektedir  . Bkz. Piersack v. Belçika, 8692/79, 01.10.1982, §30. Bkz. Gölcüklü ve Gözübüyük, s. 282. 18  Bu konuyla ilgili olarak bkz. Gölcüklü ve Gözübüyük, s. 282; Sibel İnceoğlu, Ġnsan Hakları Avrupa Mahkemesi Kararlarında Adil Yargılanma Hakkı -Kamu ve Özel Hukuk Alanlarında Ortak Yargısal Hak ve Ġlkeler , 3. Bası, Beta Yayınları, İstanbul  2008, s. 188- 190; Sibel İnceoğlu, Yargı Bağımsızlığı ve Yargıya Güven Ekseninde Yargıcın DavranıĢ Ġlkeleri , İstanbul, Beta Yayınları, 2008, s. 34 -35; Pekel, s. 373 ; İbrahim Şahbaz,  AİHM Kararlarında Yargı Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı , Anayasa Yargısı Dergisi , C. 25, 2008, 263-265. 19  Levent Gönenç, Yargının Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı , TEPAV Anayasa ÇalıĢma Metinleri 3 , 2011, s. 9.
Related Search
Similar documents
View more...
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks
SAVE OUR EARTH

We need your sign to support Project to invent "SMART AND CONTROLLABLE REFLECTIVE BALLOONS" to cover the Sun and Save Our Earth.

More details...

Sign Now!

We are very appreciated for your Prompt Action!

x