Guía de práctica clínica. Cancro de pulmón e mesotelioma - PDF

Description
Guía de práctica clínica Cancro de pulmón e mesotelioma GUÍAS DE PRÁCTICA CLÍNICA EN CANCRO DE PULMÓN E MESOTELIOMA XUNTA DE GALICIA Consellería de Sanidade Santiago de Compostela, 2007 FICHA TÉCNICA

Please download to get full document.

View again

of 94
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Information
Category:

Recruiting & HR

Publish on:

Views: 37 | Pages: 94

Extension: PDF | Download: 0

Share
Transcript
Guía de práctica clínica Cancro de pulmón e mesotelioma GUÍAS DE PRÁCTICA CLÍNICA EN CANCRO DE PULMÓN E MESOTELIOMA XUNTA DE GALICIA Consellería de Sanidade Santiago de Compostela, 2007 FICHA TÉCNICA Edita XUNTA DE GALICIA Consellería de Sanidade Autores: Grupo Galego de Cancro de Pulmón (GGCP) ß Abal Arca, José. Pneumoloxía. Complexo Hospitalario de Ourense, Ourense. ß Amenedo Gancedo, Margarita. Oncoloxía Médica. Centro Oncolóxico de Galicia, A Coruña. ß Baloira Villar, Adolfo. Pneumoloxía. Complexo Hospitalario de Pontevedra, Pontevedra. ß Barón Duarte, Francisco Javier. Oncoloxía Médica. Hospital Clínico Universitario de Santiago, Santiago de Compostela. ß Caeiro Muñoz, Manuel. Oncoloxía Radioterápica. Complexo Hospitalario Universitario de Vigo. ß Casal Rubio, Joaquín. Oncoloxía Médica. Complexo Hospitalario Universitario de Vigo, Vigo. ß De la Cruz Mera, Alberto. Anatomía Patolóxica. Centro Oncolóxico de Galicia, A Coruña. ß Fírvida Pérez, José Luis. Oncoloxía Médica. Complexo Hospitalario de Ourense, Ourense. ß García Campelo, Rosario. Oncoloxía Médica. Complexo Universitario Juan Canalejo, A Coruña. ß Gómez Caamaño, Antonio. Oncoloxía Radioterápica. Complexo Hospitalario Universitario de Santiago, Santiago de Compostela. ß Grande Ventura, Carlos. Oncoloxía Médica. Complexo Hospitalario Universitario de Vigo, Vigo. ß Huidobro Vence, Gerardo. Oncoloxía Médica. Complexo Hospitalario Universitario de Vigo, Vigo. ß Lázaro Quintela, Martín. Oncoloxía Médica. Complexo Hospitalario Universitario de Vigo, Vigo. ß León Mateos, Luis Ángel. Oncoloxía Médica. Complexo Hospitalario Universitario de Santiago, Santiago de Compostela. ß Mel Lorenzo, José Ramón. Oncoloxía Médica. Complexo Hospitalario Xeral-Calde, Lugo. ß Moreno de la Santa, Pablo. Cirurxía Torácica. POVISA, Vigo. ß Pérez de Llano, Luis A. Pneumoloxía. Complexo Hospitalario Xeral-Calde, Lugo. ß Pérez López, Eva. Oncoloxía Médica. Complexo Hospitalario de Ourense, Ourense. ß Salgado Fernández, Mercedes. Oncoloxía Médica. Complexo Hospitalario de Ourense, Ourense. ß Santomé Couto, Lucía. Oncoloxía Médica. POVISA, Vigo. ß Vázquez Estévez, Sergio. Oncoloxía Médica. Complexo Hospitalario Xeral-Calde, Lugo. ß Vázquez Rivera, Francisca. Oncoloxía Médica. Complexo Hospitalario Universitario de Santiago, Santiago de Compostela. ß Vidal Insua, Yolanda. Oncoloxía Médica. Hospital Arquitecto Marcide, Ferrol. Depósito Legal: C Deseño e impresión: Ofelmaga, s.l. Telf ª Edición GUÍA DE PRÁCTICA CLÍNICA EN CANCRO DE PULMÓN E MESOTELIOMA PRESENTACIÓN O Grupo Galego de Cancro de Pulmón (GGCP) é unha asociación científica de ámbito galego dedicada ao estudo e tratamento do cancro de pulmón. O seu labor iniciouse no ano 1998, e del forman parte oncólogos médicos, oncólogos radioterapeutas e cirurxiáns torácicos de 10 hospitais galegos. Os seus principais obxectivos son intentar establecer tratamentos máis eficaces e que estean dispoñibles para todos os enfermos da nosa comunidade, co fin de mellorar os resultados nesta patoloxía. Nesta última etapa de crecemento e consolidación, consideramos que, para conseguir estes obxectivos, non só debemos desenvolver protocolos asistenciais, promover ensaios clínicos e organizar reunións relacionadas con esta patoloxía, senón que é preciso establecer un consenso para homoxeneizar na nosa comunidade a atención ao paciente con cancro de pulmón. Con esta intención, desenvolvéronse estas guías de práctica clínica en cancro de pulmón e mesotelioma, realizadas coa colaboración imprescindible da Sociedade Oncolóxica de Galicia (SOG) e da Sociedade Galega de Patoloxía Respiratoria (SOGAPAR). A súa finalidade é buscar un consenso básico, entre as diferentes especialidades implicadas, no diagnóstico, tratamento multidisciplinar e seguimento desta patoloxía tan frecuente e, na que os avances que se dan son relativamente pequenos en comparación con outras patoloxías tumorais. Un consenso do que cremos que se van beneficiar non só os especialistas médicos interesados nesta patoloxía, senón todo o resto do persoal médico do Servizo Galego de Saúde, e a sociedade galega en xeral. Dicir, finalmente, que esta idea xurdiu da comunidade científica galega, e, dende esta, ofreceuse á Consellería de Sanidade e o Servizo Galego de Saúde, sen cuxo apoio a súa publicación e distribución non serían posibles. José Luís Fírvida Pérez. Presidente do GGCP Sergio Vázquez Estevez. Vicepresidente do GGCP Consellería de Sanidade GUÍA DE PRÁCTICA CLÍNICA EN CANCRO DE PULMÓN E MESOTELIOMA ÍNDICE PRESENTACIÓN INTRODUCIÓN. XENERALIDADES, EPIDEMIOLOXÍA SÍNTOMAS E SIGNOS DIAGNÓSTICO INICIAL. PROBAS COMPLEMENTARIAS DIAGNÓSTICO HISTOLÓXICO ESTADIFICACIÓN DO CANCRO DE PULMÓN TRATAMENTO DO CANCRO DE PULMÓN ENFOQUE MULTIDISCIPLINAR MODALIDADES TERAPÉUTICAS TRATAMENTO CIRÚRXICO TÉCNICAS LOCAIS RADIOTERAPIA NO CANCRO DE PULMÓN FÁRMACOS ANTINEOPLÁSICOS COIDADOS E SOPORTE TRATAMENTO POR ESTADIOS DO CANCRO NON MICROCÍTICO DE PULMÓN Estadios I Estadios II Estadio III Estadio IV CANCRO MICROCÍTICO DE PULMÓN ENFERMIDADE LIMITADA A TÓRAX ENFERMIDADE EXTENSA MESOTELIOMA PLEURAL MALIGNO SEGUIMENTO NO CANCRO DE PULMÓN BIBLIOGRAFÍA GLOSARIO APÉNDICES APÉNDICE 1. CLASIFICACIÓN DA OMS DE TUMORES MALIGNOS APÉNDICE 2. TRATAMENTOS DE QUIMIOTERAPIA CPNCP APÉNDICE 3. RECOMENDACIÓN DE TRATAMENTO ESTADIO III APÉNDICE 4. TRATAMENTOS DE QUIMIOTERAPIA CPCP APÉNDICE 5. TRATAMENTOS DE QUIMIOTERAPIA EN MESOTELIOMA APÉNDICE 6. ESCALA DE GRAO FUNCIONAL ECOG APÉNDICE 7. ESCALA DE ESTADIO FUNCIONAL Consellería de Sanidade 1. INTRODUCIÓN. XENERALIDADES, EPIDEMIOLOXÍA GUÍA DE PRÁCTICA CLÍNICA EN CANCRO DE PULMÓN E MESOTELIOMA 1. INTRODUCIÓN XENERALIDADES, EPIDEMIOLOXÍA O cancro de pulmón (CP) é un dos tumores máis frecuentes en homes e mulleres, e é a primeira causa de falecemento por cancro. A súa incidencia e mortalidade son case similares, o que reflicte o seu mal prognóstico. Existe un paralelismo entre prevalencia de cancro de pulmón e tabaquismo, e tanto en Estados Unidos como, en varios países europeos obsérvase unha lixeira diminución da incidencia en homes. En mulleres, a mortalidade continúa incrementándose en Europa, cun aumento máis acusado en Francia, Hungría e España. En varios traballos recentes en España, un deles en Galicia, a incidencia de cancro de pulmón en mulleres oscila entre 21,7 a 23,4 casos por cen mil habitantes ao ano. En homes é claramente máis elevada con 39,7-42,6 casos por cen mil habitantes ao ano. Na maior parte dos pacientes diagnosticados de cancro de pulmón a esperanza de vida dende o diagnóstico non supera os 12 meses. Aproximadamente, un de cada 13 homes e unha de cada 17 mulleres falecen por cancro de pulmón. Dada a incorporación máis tardía das mulleres ao tabaquismo e ante o incremento de adolescentes fumadoras no noso país, é de esperar un notable aumento da súa incidencia nos próximos anos. O tabaquismo é o principal factor de risco para desenvolver cancro de pulmón. Estímase que o tabaco provoca o 90 e 87% dos casos de cancro de pulmón en homes e mulleres, respectivamente. O risco relaciónase tanto co número de cigarros fumados como coa duración do hábito tabáquico, e as posibilidades de sufrir un cancro de pulmón multiplícase por en fumadores. O cesamento do tabaquismo asóciase a unha diminución do risco, que se fai evidente a partir dos cinco anos. Aos 15 anos a redución de risco comparada cos individuos que continúan fumando é do 80%-90%, pero segue sendo superior aos non-fumadores. Os fumadores habituais de puros tamén teñen maior risco de cancro de pulmón. Hai evidencias de que a exposición pasiva ao fume de tabaco aumenta a probabilidade de padecer cancro de pulmón. Tamén existe efecto de dose, cun maior risco a maior exposición. Estimouse que ata un 17% dos cancros diagnosticados en non-fumadores se deben á exposición pasiva durante a infancia e a adolescencia. Existen substancias no ambiente que aumentan o risco de desenvolver cancro de pulmón, moitas delas do ámbito laboral. Os asbestos e o radon son quizais as máis potentes, sen esquecer as radiacións ionizantes, o níquel, cromo ou arsénico. A coexistencia dalgunha destas substancias e o tabaco multiplican a posibilidade de ter un cancro de pulmón. No caso do asbesto o risco relativo pode aumentar ata 59. Non está clara a implicación doutros factores etiolóxicos. Non se coñece a influencia da herdanza nin de axentes infecciosos. Si parece existir incremento de risco nos pacientes que padecen fibrose pulmonar idiopática, ata 14 veces nalgúns estudos. A enfermidade pulmonar obstrutiva crónica (EPOC), aumenta catro veces o risco de cancro de pulmón, tras axuste de tabaquismo e idade. Outro tema controvertido é a relación do cancro de pulmón coa dieta, tanto como posible factor coadxuvante, como para previr a aparición de tumores. Investigáronse de xeito extenso as vitaminas A e E, dado que ambas as dúas teñen efectos antioxidantes. A dieta rica en beta-carotenos podería actuar como protectora, aínda que existen datos contraditorios. Un aspecto importante ligado co anterior é a aparición dunha segunda neoplasia primaria pulmonar. Os individuos que sobreviven máis de tres anos desenvolverano ata nun 25% dos casos. Iso Consellería de Sanidade GUÍA DE PRÁCTICA CLÍNICA EN CANCRO DE PULMÓN E MESOTELIOMA sucede 3 veces máis frecuentemente en homes que en mulleres, e o tempo medio de aparición é de entre 2 e 4 anos. En máis do 50% dos casos a histoloxía é similar á do primeiro tumor, o que pode supoñer dificultades para diferenciar se se trata dun segundo primario ou unha metástase. Parece existir unha maior exposición a fume de tabaco entre os individuos que desenvolven estas segundas neoplasias. 10 Consellería de Sanidade 2. SÍNTOMAS E SIGNOS GUÍA DE PRÁCTICA CLÍNICA EN CANCRO DE PULMÓN E MESOTELIOMA 2. SÍNTOMAS E SIGNOS Máis do 90% dos pacientes con cancro de pulmón presentan síntomas ao diagnóstico. Nunha serie de 678 pacientes consecutivos, só o 6% estaban asintomáticos nese momento. Os achados clínicos asociados co cancro pulmonar pódense clasificar en: Síntomas e signos debidos ao tumor primario ou á súa diseminación intratorácica. O máis frecuente é a tose (presente en 65% dos pacientes, produtiva en 25%). Débese solicitar unha radiografía de tórax en persoas con tose e factores de risco para cancro pulmonar. Outros síntomas son, en orde decrecente de frecuencia (táboa 1): dispnea (debe facer pensar nunha broncopatía crónica obstrutiva ou nun derramo pleural masivo), hemoptise (a súa existencia en persoas de risco debe motivar a sospeita dun cancro), dor torácica (adoita orixinarse por invasión pleural ou parietal) e disfonía (afectación do nervio recorrente esquerdo). Síntomas e signos debidos a metástase a distancia. As manifestacións clínicas que ocasionan dependen do tamaño e o órgano afectado. A pesar de que o fígado e as suprarrenais son as súas localizacións máis frecuentes, non adoitan causar síntomas. Pola contra, as metástases óseas, cerebrais ou pleurais adoitan motivar unha clínica máis rechamante. A todos os pacientes con sospeita de cancro pulmonar se lles debe historiar, explorar e realizar unha analítica xeral como cribado para detectar metástase. Síntomas e signos debidos a unha síndrome paraneoplásica: acontecen entre o 10 e o 20% dos pacientes. Non dependen do tamaño tumoral e pódense relacionar coa produción de substancias bioloxicamente activas polo propio tumor ou en resposta a este. Os máis frecuentes son hipercalcemia, secreción inadecuada de hormona antidiurética, síndrome de Cushing, osteopatía hipertrofiante pnéumica e síndromes neurolóxicas. A existencia dunha síndrome paraneoplásica non debe facer variar a conduta terapéutica ante o tumor primario. Táboa 1. Frecuencia de signos e síntomas iniciais de cancro pulmonar. Síntomas e signos Frecuencia Tose 8-75% Perda de peso 0-68% Dispnea 3-60% Dor torácica 20-50% Hemoptise 6-35% Dor ósea 6-25% Acropaquias 0-20% Febre 0-20% Astenia 0-10% Consellería de Sanidade 13 3. DIAGNÓSTICO INICIAL. PROBAS COMPLEMENTARIAS GUÍA DE PRÁCTICA CLÍNICA EN CANCRO DE PULMÓN E MESOTELIOMA 3. DIAGNÓSTICO INICIAL. PROBAS COMPLEMENTARIAS A sospeita de cancro de pulmón baséase nos achados clínicos e radiolóxicos. A partir destes datos e como norma xeral trataremos de alcanzar un diagnóstico morfolóxico de certeza por medio das técnicas menos molestas e agresivas para o paciente. Se se contempla un tratamento cirúrxico, deben ser considerados tamén os aspectos de resecabilidade do tumor, e de operabilidade no paciente. A radiografía de tórax é, habitualmente, a primeira técnica que suxire a existencia dun cancro de pulmón. Ademais, achega información sobre a súa extensión e sobre a presenza simultánea doutras enfermidades torácicas. A tomografía computarizada (TAC) de tórax é a técnica non invasiva máis amplamente utilizada para valorar a extensión da enfermidade, cunha sensibilidade de 0,57 e especificidade de 0,82. A resonancia nuclear magnética (RNM) e a tomografía por emisión de positróns (PET) poden incrementar a seguridade en clasificar unha lesión como tumoral. Nunha metanálise a sensibilidade e especificidade media do PET para detectar malignidade foi do 0.97 e 0.78, respectivamente. A combinación de imaxes de PET e TAC cos novos escáneres de fusión (PET-TAC) demostrou maior eficacia que ambas as dúas técnicas por separado, e podería ser útil para seleccionar pacientes candidatos de cirurxía tras quimioterapia neoadxuvante. Pódense realizar outras exploracións dirixidas polos síntomas do paciente, como TAC ou RNM do cerebro, gammagrafía ósea etc. A citoloxía de esputo debería ser o primeiro estudo nun paciente que se presente cunha lesión central con ou sen evidencia de enfermidade metastática, en quen un procedemento semi-invasivo tales como a broncoscopia ou a punción transtorácica podería entrañar un risco maior. A especificidade global da técnica alcanza o 0,99, e a sensibilidade o 0,66, aínda que difire segundo consideremos lesións radiolóxicas centrais (0,71) ou periféricas (0,49). A fibrobroncoscopia (FBC) é o método diagnóstico de elección na maioría dos tumores de pulmón. Está amplamente dispoñible, é segura e ben tolerada pola maioría dos pacientes. Permite inspeccionar a árbore traqueobronquial, proporciona material patolóxico e ten un papel na estadificación da enfermidade e na planificación da cirurxía. Máis do 70% dos tumores son visibles na FBC, e unha combinación de biopsia, cepillado e lavados bronquiais poden establecer o diagnóstico en máis do 90% de casos. Cando o tumor é visible, pero o crecemento é intramural, o rendemento baixa ao 55%, e é menor para as lesións periféricas menores de 2 cm. En tales casos o uso da biopsia transbronquial pode mellorar o rendemento, cunha sensibilidade do 64%. Outra técnica broncoscópica utilizada para diagnóstico e estadificación mediastínica é a punción aspiración con agulla fina transbronquial (PATB) con taxas de sensibilidade entre o 43-83% e valores preditivo positivos de %. Cando o paciente se presenta cunha lesión pulmonar periférica, a punción aspiración con agulla fina (PAAF) resulta máis rendible que a FBC, aínda que é maior a taxa de complicacións. A sensibilidade e especificidade global é de 0,90 e 0,97, respectivamente. Realízase mediante control fluoroscópico ou TAC. A complicación máis frecuente é o pneumotórax, aínda que só unha minoría precisa drenaxe, entre o 12 e 30% dos casos. Consellería de Sanidade 17 GUÍA DE PRÁCTICA CLÍNICA EN CANCRO DE PULMÓN E MESOTELIOMA Os derramos pleurais son unha manifestación común do CP. A citololoxía do líquido pleural mostra rendementos entre 50-75%, e a biopsia pleural do 40-70%. Un significativo número de derramos pleurais permanecen sen diagnosticar despois da citoloxía e a biopsia. Nestes pacientes, a toracoscopia pode ser unha ferramenta de valor diagnóstico e alcanza unha sensibilidade do 95%. Nos casos sospeitosos nos que, coas técnicas anteriormente referidas, non consigamos chegar a un diagnóstico de certeza porque carezamos de material citohistolóxico suficiente, será preciso indicar procedementos máis agresivos. A mediastinoscopia e mediastinotomía facilitan a estadificación patolóxica dos ganglios linfáticos mediastínicos, cunha sensibilidade e especificidade de 0,89 e 1 respectivamente. Recentemente tamén se emprega a ecoendoscopia para o diagnóstico inicial de cancro de pulmón ou para a estadificación do mediastino. Outras probas son a toracoscopia ou videotoracoscopia, e mesmo a toracotomía que, no posible, se aproveitará para levar a cabo o tratamento de resección indicado en cada paciente. Se se contempla o tratamento cirúrxico, deberíanse realizar probas encamiñadas a determinar a operabilidade do paciente. Entre elas, probas funcionais respiratorias (PFRs), espirometría e difusión pulmonar, e cardiolóxicas. Se o volume espiratorio forzado no primeiro segundo (FEV1) está entre 1 e 2 litros ou a difusión pulmonar é menor do 60%, deberíase realizar unha gammagrafía pulmonar de perfusión cuantificada, para valorar o FEV1 postoperatorio predito (figura 1). 18 Consellería de Sanidade GUÍA DE PRÁCTICA CLÍNICA EN CANCRO DE PULMÓN E MESOTELIOMA Figura 1. Algoritmo diagnóstico do cancro de pulmón. Idade avanzada ou comorbidade severa Citoloxía de esputo Non diagnóstica Diagnóstica Continuar estudo segundo criterio clínico Decisión terapéutica individualizada Sospeita Clínicoradiolóxica Hª Clínica Analítica Rx. de tórax Lesión central Broncoscopia, citología de esputo, valorar toracenteses Bx. Pleural ou PAAF Diagnóstico No diagnóstico PET (*) observación TAC e/ou RMN torácida e cerebral GGafía ósea Lesión periférica Broncoscopia, citoloxía de esputo, Valorar PAAF (+) Valorar: mediastinoscopia, videotoracoscopia, mediastenoscopia ou toracotomía e Criterios de operabilidad con Pr. Función respiratoria e GGrafía de perfusión Diagnóstico Lesión extratoracica PAAF o Biopsia Consellería de Sanidade 19 4. DIAGNÓSTICO HISTOLÓXICO GUÍA DE PRÁCTICA CLÍNICA EN CANCRO DE PULMÓN E MESOTELIOMA 4. DIAGNÓSTICO HISTOLÓXICO A avaliación patolóxica do material obtido coas probas mencionadas previamente farase con dous fins: 1.º Preoperatorio. Estudarase unha lesión sospeitosa de malignidade. Perséguense tres obxectivos: - Confirmar o seu carácter maligno. - Clasificar o cancro diferenciando en, polo menos, dous grandes grupos, cancro de pulmón de célula pequena ou cancro de pulmón de célula non pequena polo distinto tratamento que ten. - Axudar á estadificación (estudo de extensión) deste. 2.º Intra/postoperatorio. Estudarase a peza cirúrxica e teranse como obxectivos: - Clasificar o cancro de acordo á actual clasificación da WHO. - Establecer o estado das marxes cirúrxicas de resección. - Axudar a completar a estadificación (estudo de extensión) do tumor. - Determinar (se é posible) a existencia de factores prognósticos. Os principais tipos histolóxicos en cancro de pulmón son: 1. Carcinoma epidermoide ou escamoso. Orixínase no epitelio bronquial de aí a súa localización central preferente. Describíronse variantes papilar, de células claras, de célula pequena e basaloide, non obstante a subtipaxe histolóxica que posúe información prognóstica independente é a súa gradación como ben ou pobremente diferenciado. A maioría destes tumores son positivos para citoqueratinas de alto peso molecular (35 BE 12 e CK 5/6) e antíxeno carcinoem
Related Search
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks